İman

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

İman (ərəb. إيمان‎‎) - dildə demək, qəlbində dilinə gətirdiyini təsdiq etmək, əməldə dediklərini göstərməkdir.[1]

Ümumiyyətlə iman sözü lüğətdə "təsdiq" mənasındadır. Qurani-Kərimdə imanın gerçək nöqtəsinin insanın qəlbi olduğu bəyan edilmişdir: "(Ya Peyğəmbər!) Allaha və axirət gününə inanan heç bir tayfanın Allah və Onun Peyğəmbəri əleyhinə çıxanlarla - öz ataları, oğulları, qardaşları, yaxın qohumları olsalar belə - dostluq etdiyini görməzsən. Onlar elə kimsələrdir ki, Allah onların qəlblərinə iman yazmış və Öz dərgahından onlara ruh (güc) vermişdir (iman, hidayət nuru əta etmişdir)." [2]

İslam dininin üç əsas hissəsindən biridir: islam, iman, ihsan.

İman ilə islam, yəni təslim olmaq ayrı-ayrı anlayışlardır. Bu məsələ Qurani-Kərimdə də açıq şəkildə qeyd olunur:

"(Qənimət əldə etmək iştahası ilə islama daxil olan) bədəvi ərəblər: "Biz iman gətirdik!" - dedilər. (Ya Peyğəmbər! Onlara) de: "Siz (qəlbən) iman gətirmədiniz! Ancaq: "Biz islamı (müəyyən şəxsi məqsəd, mənfəət naminə) qəbul etdik!" - deyin. Hələ iman sizin qəlblərinizə daxil olmamışdır (çünki iman əməllə e’tiqadın vəhdəti, islamı qəbul etmək isə yalnız zahiri əməl deməkdir). Əgər Allaha və Peyğəmbərinə itaət etsəniz, O sizin əməllərinizdən heç bir şey əskiltməz (mükafatınızı layiqincə verər). Həqiqətən, Allah bağışlayandır, rəhm edəndir!"[3]

Başqa bir ayətdə Allah belə buyurur:

"Ey iman gətirənlər! Allaha, Onun Elçisinə və Elçisinə nazil etdiyi Kitaba və ondan əvvəl nazil etdiyi kitablara iman gətirin! Allahı, Onun mələklərini, kitablarını, elçilərini və Axirət gününü inkar edən şəxs dərin bir azğınlığa düşmüşdür." [4]


Məhəmməd Baqirdən (ə) soruşurlar ki, islam ilə imanın fərqi nədir?

İmam buyurur: İslam odur ki, Allahın birliyinə, Məhəmməd peyğəmbərin onun rəsulu olduğuna şəhadət verəsən, namaz qılasan, zəkat verəsən, Ramazan ayının orucunu tutasan, ömründə bir dəfə həcc ziyarətinə gedəsən.

İman isə odur ki, Allahın birliyinə, Məhəmməd peyğəmbərin onun rəsulu olduğuna şəhadət verəsən, namaz qılasan, zəkat verəsən, Ramazan ayının orucunu tutasan, ömründə bir dəfə həcc ziyarətinə gedəsən və Allahın hüzuruna günahsız gedəsən.

Soruşdular ki, biz günahkar ola-ola Allahın hüzuruna necə günahsız gedə bilərik?

O buyurdu, burada günahsız getmək dedikdə günahlardan tövbə edərək getmək nəzərdə tutulur.[5]


وعن عمر أيضا قال: بينما نحن جلوس عند رسول الله -صلى الله عليه وسلم- ذات يوم، إذ طلع علينا رجل شديد بياض الثياب، شديد سواد الشعر، لا يرى عليه أثر السفر، ولا يعرفه منا أحد حتى جلس إلى النبي -صلى الله عليه وسلم- فأسند ركبتيه إلى ركبتيه، ووضع كفيه على فخذيه. فقال: يا محمد أخبرني عن الإسلام، قال: الإسلام أن تشهد أن لا إله إلا الله وأن محمدا رسول الله، وتقيم الصلاة، وتؤتي الزكاة، وتصوم رمضان، وتحج البيت إن استطعت إليه سبيلا. قال: صدقت، فعجبنا له يسأله ويصدقه! فقال: فأخبرني عن الإيمان، قال: أن تؤمن بالله، وملائكته، وكتبه، ورسله، واليوم الآخر، وتؤمن بالقدر خيره وشره. قال: صدقت. قال: فأخبرني عن الإحسان، قال: أن تعبد الله كأنك تراه، فإن لم تكن تراه فإنه يراك. قال: فأخبرني عن الساعة، قال: ما المسئول عنها بأعلم من السائل. قال: فأخبرني عن أماراتها، قال: أن تلد الأمة ربتها، وأن ترى الحفاة العراة العالة رعاء الشاة يتطاولون في البنيان. ثم انطلق فلبثت مليًّا، ثم قال: يا عمر أتدري من السائل؟ قلت: الله ورسوله أعلم، قال: هذا جبريل أتاكم يعلمكم دينكم رواه مسلم.:

Ömər İbn Xəttab rəvayət edir ki: bir gün Peyğəmbərin (s) hüzürunda oturmuşduq. Bu vaxt paltarı dümağ, saçları olduqca qara, üzərində heç bir səfər əlaməti görünməyən və aramızdan heç kimsənin tanımadığı bir nəfər içəri girib, Peyğəmbərin (s) yanına oturdu. İki dizini onun dizinə söykəyib, əllərini dizinin üstünə qoyaraq dedi: " Ey Muhamməd, mənə İslam haqqında xəbər ver!". Peyğəmbər: "İslam, ALlahdan başqa ibadətə layiq haqq ilah olmadığına, Muhammədin onun Rəsulu olduğuna şəhadət etmək,namaz qılmaq, zəkat vermək, Ramazanda oruc tutmaq, Kəbəni (imkanın olduqca) Həcc etməkdir."-deyə buyurdu. (Adam): " Doğru söylədin"- dedi. Ömər dedi ki,adama heyrət etdik. Həm ona sual verir,həm də onun söylədiklərinin doğru olduğunu təsdiq edirdi.

Yenə soruşdu: "Mənə iman haqda xəbər ver!"

Peygəmbər: "İman, ALlaha, mələklərinə, kitablarına, peyğəmbərlərinə, axirət gününə və qədərin xeyir və şərridə ALlahdan olmasına inanmaqdır." -deyə buyurdu.

(Adam): " Doğru söylədin. Mənə ihsandan haqqında xəbər ver!" dedi.

(Peyğəmbər): "İhsan, ALlah onu görür kimi ibadət etməkdir. Sən Onu görməsən də, O səni görür."

(Adam): " Mənə Qiyamət günü haqqında xəbər ver!"-dedi.

(Peyğəmbər): "Bu haqda soruşulan soruşandan çox bilmir"

Adam: " Onda mənə onun əlamətləri haqqında xəbər ver!" -dedi.

(Peyğəmbər): " Qul qadının öz ağasını doğması, ayaqyalın, çılpaq, çobanların hündür bina tikməkdə bir-biriləriylə yarışmaları." - deyə buyurdu. (Ömər) dedi ki, sonra o adam çıxıb getdi. Bir müddətdən sonra (Peyğəmbər)mənə buyurdu : "Ey Ömər, o sual verənin kim olduğunu bilirsənmi?" Allah və Rəsulu daha yaxşı bilir. Buyurdu: " O, Cəbrail (ə) idi. Sizə dininizi öyrətməyə gəlmişdi." [6]

İmanın altı şərti[redaktə]

Bu şərtlər bir biriylə əlaqəlidir və biri olmasa digərləri də olmaz. Cəbrail mələk Peyğəmbərimizdən (s) imanın şərtlərini soruşduqda o belə buyurur:

1.Allaha iman gətirmək

2.Mələklərinə iman gətirmək

3.Kitablarına iman gətirmək

4.Peyğəmbərlərinə iman gətirmək

5.Axirətə iman gətirmək

6.Qədərə iman gətirmək

Mömin[redaktə]

Yuxarıda sadalananlara iman gətirən müsəlman mömin adlanır. İnsanın mömin olması onun daxili hissi olmasına baxmayaraq, Qurani-Kərimdə və hədislərdə möminlərin xüsusiyyəti haqqında kifayət qədər bəhs olunub. Bu barədə Qurani-Kərimdə buyurulur: "Möminlər ancaq o kəslərdir ki, Allah anıldığı zaman onların qəlbi qorxuya düşər, Onun ayələri onlara oxunduqda imanları artar,..."[7] Buradan belə başa düşülür ki, eyni zamanda insanın imanının kamilləşməsinə Allah ayələrinin oxunması birbaşa təsir göstərir.

Peyğəmbərdən (s) nəql olunur ki, bəndədə bu xislətlər olmayınca onun Allaha olan imanı kamilləşməz: "Allaha təvəkkül etmək, Allahın əmrinə boyun əymək, Allahın qəzavü-qədərinə razı olmaq və Allahın göndərdiyi bəlaya səbr etmək. Kim Allah yolunda sevsə, Allah yolunda nifrət bəsləsə, Allaha xatir versə və Allaha görə əsirgəsə imanı kamal həddinə çatdırıb."[8] Eləcə də, Cəfəri Sadiqdən belə rəvayət olunur ki, "Üç xislət olmayınca heç bir bəndə imanını kamilləşdirə bilməz: Dini dərk etmək, maliyə məsələlərini düzgün proqramlaşdırmaq və bəla və çətinliklər müqabilində səbr."[9]

Möminin gözəl əxlaqa sahib olması xüsusunda Əli ibn Əbu Talib buyurur: "Sizin imanı daha kamil olanınız əxlaqı daha gözəl olanınızdır." [10]

Qurani-Kərimdə qeyd olunur: "İnsan (ömrünü bihudə işlərə sərf etməklə, dünyanı axirətdən üstün tutmaqla) ziyan içindədir? Yalnız iman gətirib yaxşı əməllər edən, bir-birinə haqqı tövsiyə edən və səbri tövsiyə edən kimsələrdən başqa!"[11]. Buradan aydın olur ki, möminlər, əməlisalehlər, bir-birilərinə haqqı və səbri tövsiyə edənlərdən başqa bütün insanlar zəlalət içindədirlər.

İmanın ən aşağı mərtəbəsi Allahın birliyinə, Məhəmməd peyğəmbərin nübuvvətinə və axirətə iman gətirməkdir. Çünki bir insan kafir olarsa və bunlara iman gətirib dünyadan köçərsə, dünyadan mömin kimi köçmüş hesab olunur. Ancaq sadalananlara iman gətirib və həyatdadırsa, onda Allahın vacib və haram buyurduqlarına mütləq şəkildə riayət etməlidir. Bu barədə Məhəmməd Baqirdən nəql olunan hədisdən aydın olur:"Bir nəfər Hz. Əlidən soruşur: "Allahın birliyi və Məhəmməd peyğəmbərin peyğəmbərliyinə şəhadət verən şəxs mömindirmi?" Hz. Əli cavabında deyir: "Bəs Allahın buyurduğu vacib əməllər hara getdi?!" Hz. Əli həmçinin buyurmuşdur ki, "Əgər iman yalnız Allah və peyğəmbərinə şəhadət verməkdən ibarət olsaydı, onda oruc, namaz, halalharam şəriətlə qanuniləşməzdi" [12]

Mömini incitmək[redaktə]

Qurani-Kərimdə deyilir: "Mömin kişiləri və qadınları etmədikləri bir işdən (günahdan) ötrü incidənlər, şübhəsiz ki, öz üzərlərinə böhtan və açıq-aydın bir günah götürmüşlər!"[13] İslam peyğəmbərindən nəql olunan hədisdə qeyd olunur ki, mömini kədərləndirən şəxs ona dünyanı da bağışlasa bu işin onun günahının bağışlanmasına səbəb olmaz və bəxşişin müqabilində ona savab verilməz.[14] Peyğəmbər (s) başqa bir hədisdə camaatı incitməyi insanın özün üçün verdiyin sədəqə olduğunu qeyd edir. [15]

Mənbə[redaktə]

  1. Bu barədə Peyğəmbərdən (s) nəql olunan hədisdə qeyd olunur: İman qəlb ilə tanımaq, dil ilə iqrar etmək və bədən üzvləri ilə əməl etməkdir. (Kənzul-Ummal, hədis 2)
  2. Mucadələ surəsi, 22
  3. Hücurat surəsi, 14
  4. Nisa surəsi, 136
  5. Zubdətul əhadis, səh. 225; Xisal, səh. 41.
  6. Müslim, 8
  7. Ənfal surəsi, 2
  8. Biharul-Ənvar, c.77, səh.177, hədis 10
  9. Biharul-Ənvar, c.78, səh.239, hədis 78
  10. Biharul-Ənvar, c.71, səh.387, hədis 34
  11. Əsr surəsi, 2-3
  12. Kafi, cild 2, səh. 33, hədis 2.
  13. Əhzab surəsi, 58
  14. Biharul-Ənvar, c.75, səh.150, hədis 13
  15. Biharul-Ənvar, c.75, səh.54, hədis 19