Əkin şabalıdı

Yeyilən şabalıd
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər Şöbə: Örtülütoxumlular Sinif: İkiləpəlilər Yarımsinif: Hamamelid Sıra: Fıstıqçiçəklilər Fəsilə: Fıstıqkimilər Cins: Şabalıd Növ: Yeyilən şabalıd
Latınca adı
Castanea sativa Mill.
Vikinövlərdə sistematika Şəkil axtarışı ÜTMX   506541 MBMM   21020 IPNI   ???

Yeyilən şabalıd, əkin şabalıdı (lat. Castanea sativa) - şabalıd cinsinə aid bitki növü.

• Status. Arealı tədricən azalan relikt növdür.
• Yayılması. Zaqatala (qoruğun ərazisi), Qəbələ (Vəndam və Bum çayları vadilərində) və rayonları. Qavqazın qalan hissəsində - Qərbi Zaqafqaziya, Cənubi Osetiya MB. Azərbaycandan kənarda – Kiçik Asiya və Qərbi Avropanın cənubu.
• Bitdiyi yer. Dəniz səviyyəsindən 600-1100 m yüksəklikdəki zolaqda, aşağı dağlıq qurşağın şimal yamaclarında, dağ vadiləri və dərələrinin yamaclarında, təzə, rütubətli qonur-gillicəli torpaqlarda bitir.

Meşədə şabalıda palıd, vələs, ağacları ilə birgə rast gəlinir. Antropogen amillərin qüvvətli təsirinə məruz qalan sahələrdə şabalıd vələslə əvəz olunur.

• Ehtiyatı. Şabalıdın əsas meşə massivlərinə Qəbələ rayonunda təsadüf edilir. Respublikamızda ehtiyatı ümumiyyətlə azdır. Ümumi sahəsi 1000 ha yaxındır.
• Çoxalması. Toxumla çoxalır.
• Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri. Tikinti materialı və müxtəlif məqsədlər üçün sistemsiz kəsilməsi, xəstəliyi və meyvəsinin toplanması.
• Becərilməsi. Böyük Qafqaz rayonlarında geniş sahələrdə əkilir. Bakıda Azərbaycanın Botanika İnstitutunun botanika bağında becərilir.
• Qəbul edilmiş qorunma tədbirləri. Zaqatala qoruğunda mühafizə olunur.
• Zəruri qorunma tədbirləri. Mövcüd şabalıd meşələrini qorumaq, meşə əkinlərində və bağlarda geniş miqyasda becərmək. Qəbələ rayonunda Bumçay vadisində yasaqlıq yaratmaq lazımdır.
• Məlumat mənbələri. Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989