1 mart

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
FevralMartAprel
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31  

1 martQriqorian təqvimi ilə ilin 60-cı (uzun illərdə 61-ci) günü. İlin sonuna 305 gün qalır.

Qədim Roma təqviminə görə martın 1-i ilin ilk ayının ilk günü idi. Ay öz adını müharibə Allahı Marsın adından götürmüşdür. Bir qayda olaraq bu aydan etibarən romalılar hərbi yürüşlərə başlayırdılar. Buna ayların adlarının özü də sübutdur: dekabr "deka" - "on" sözündən, oktyabr "okta" - "səkkiz" sözündən və s. yaranmışdır. Roma imperiyasında xaçpərəstliyin təşəkkül tapması ilə ilin başlanğıcı yanvarın 1-i - İsa Məsihin anadan olmasından sonra 8-ci gün sayılmağa başladı (yəhudi adət-ənənələrinə görə oğlan uşaqları anadan olandan səkkiz gün sonra onları sünnət edirlər və o şəxsiyyət olur, İbrahimin (Avraam) buyruqlarına uyğun yaşamağa başlayır)

Əhəmiyyətli hadisələr[redaktə]

Dünyada olan hadisələr[redaktə]

  • 1324 — Lukosisterna yaxınlığında araqonlular və sardiniyalılar arasında döyüş baş vermişdir.
  • 1325Moskva Rusiyanın kilsə mərkəzinə çevrilmişdir (Moskva knyazı İvan Kalita mitropolit Pyotru iqamətgahı Vladimirdən Moskvaya köçürməyə razı sala bilmişdir).
  • 1360 — İngiltərə kralı III Eduard 16 funta 19 yaşlı Ceffri Çoseri fransız əsirliyindən azad etmişdir (Ceffri Çoser sonralar kralın kamardineri, silah daşıyanı və ən nəhayət İngiltərənin ən görkəmli şairlərindən biri olmuşdur).
  • 1382Parisdə vergi yığanlar kütləvi şəkildə döyülmüşlər.
  • 1420 — Roma Papası V Martin xaçpərəstləri çex qusitlərinə qarşı xaç yürüşlərinə çağırmışdır.
  • 1498Vasko da Qama üzüb Mozambikə yetişmişdir.
  • 1555Nostradamus özünün öncəgörmələr kitabını nəşr etdirmişdir.
  • 1565Braziliyada portuqal koloniyası olan Rio-de-Janeyro yaradılmışdır (1 ildən sonra şəhərdə artıq 4000 nəfər əhalisi olmuşdur).
  • 1638Şimali Amerikaya İsveçdən ilk mühacirlər gəlmişdir.
  • 1692 — Salamda (ABŞ-ın Massaçusets ştatı) hakimiyyət dairələri Sara Qudu, Sara Osbornu və qul qadın Titubanı cadugərlikdə ittiham etmişlər. Sonrakı aylarda 150 qadın və kişi anoloji ittihamla həbsxanalara doldurulmuş, onlardan 19-u edam olunmuşdur.
  • 1711 — İngilis jurnalı "Spekteytor"un ilk nömrəsi işıq üzü görmüşdür.
  • 1767 — Kral III Karl yezuit ordeni nümayəndələrini İspaniyadan qovmuşdur.
  • 1780 — ABŞ-da Pensilvaniya köləliyi qadağan edən ilk ştat olmuşdur.
  • 1790 — ABŞ-da ilk dəfə əhalinin siyahıyaalınması aparılmışdır. Onun nəticələrinə görə ölkənin zənci-qullar da daxil olmaqla 3 929 214 nəfər əhalisi olmuşdur. Hindular siyahıya alınmamışlar.
  • 1799Sankt-Peterburqda vals oynamaq qadağan edilmişdir.
  • 1803Ohayo ABŞ-ın 17-ci ştatı olmuşdur.
  • 1810 — Rusiya imperatoru I Aleksandr öz manifesti ilə Abxaziyanın Rusiyaya birləşdirildiyini elan etmişdir.
  • 1845 — ABŞ prezidenti Con Tayler Texasın ABŞ yurisdiksiyasına daxil olması haqqında qanun imzalamışdır (Texas ərazisi uzun illər ABŞMeksika arasında mübahisələrin predmeti olmuşdur. 12 ilə yaxın Texas ABŞ, Belçika, Niderland, İngiltərəFransa tərəfindən tanınmış müstəqil dövlət kimi fəaliyyət göstərmişdir).
  • 1867Nebraska ABŞ-ın 37-ci ştatı olmuşdur.
  • 1869Dmitri Mendeleyev kimyəvi elementlərin onların atom çəkisinə və kimyəvi uyğunluqlarına görə dövri cədvəlini tərtib etmişdir.
  • 1872 — ABŞ Konqresinin qərarı ilə Yelloustounda dünyada ilk milli park yaradılmışdır.
  • 1880Alp dağlarında dünyada ilk nəhəng dəmiryolu tüneli olan Sen-Qotardın tikintisi tamamlanmışdır.
  • 1881 — Rusiya imperatoru II Aleksandr qətlə yetirilmişdir.
  • 1912Albert Berri Sent-Luisdə dünyada ilk dəfə paraşütlə təyyarədən tullanmışdır (460 m. hündürlükdən).
  • 1920 — ABŞ-da dəmir yollarının əvvəlki sahiblərinə qaytarılmasını nəzərdə tutan Eş-Kammis qanunu qəbul edilmişdir.
  • 1921 — Kronştaddakı Baltik dənizçilərinin "Bolşeviklərsiz Sovetlər uğrunda" şüarı altında qiyamı başlamışdır.
  • 1927 — İtaliya bankı milliləşdirilmişdir.
  • 1927 — Britaniya hökuməti Nyufaundlendin Labrador yarımadasına hüququnu tanımışdır. Bu yarımada üzərində hüququnun tanınmasına Kvebek də çalışırdı.
  • 1928 — ABŞ-da həkim Herbert Evans altıncı vitamini kəşf etmiş, vitamin F adlandırılmışdır.
  • 1930 — Moskva Aviasiya İnstitutu təsis edilmişdir.
  • 1935 — Almaniya rəsmən lyuftvaffenin - Almaniya hərbi-hava qüvvələrinin mövcud olduğunu elan etmişdir.
  • 1935 — Keçirilən plebisitin nəticələrinə görə Saar vilayəti yenidən Almaniyanın tərkibinə daxil olmuşdur (1920-ci ildən bu vilayət Millətlər Liqasının idarəçiliyi altındaydı).
  • 1939 — ABŞ general Frankonun hökumətini rəsmən tanımışdır.
  • 1941 — Dünyada ilk kommersiya FM radiosu — Nəşvildəki W47NV radiostansiyasını verilişlərini yayınlamağa başlamışdır.
  • 1941 — faşist Almaniyasının təzyiqi ilə Bolqarıstan "Üçlər İttifaqı"na daxil olmuşdur.
  • 1943 — Nyu-Yorkda Avropa yəhudilərinə dəstək vermək məqsədi ilə kütləvi nümayiş keçirilmişdir.
  • 1947Beynəlxalq Falyuta Fondu fəaliyyətə başlamışdır.
  • 1959 — Türkiyə Basketbol Federasiyası rəsmən yaradılmışdır.
  • 1960Qvineya frank zonasından çıxıb öz milli valyutasını dövriyyəyə buraxmışdır.
  • 1961 — ABŞ prezidenti Con Kennedi Sülh Korpusunun yaradıldığını elan etmişdir.
  • 1962 — Qarden-sitidə (Miçiqan) hazırda Amerikada ən nəhəng ticarət şəbəkələrindən biri olan "Key-Mart"ın ilk mağazası açılmışdır.
  • 1962Nyu-Yorkun Con Kennedi Beynəlxalq Hava limanında Boinq 707 təyyarəsinin qəzaya uğraması nəticəsində 95 sərnişin və 12 heyət üzvü həlak olmuşdur.
  • 1966 — Sovet avtomatik planetlərarası stansiya olan "Venera-3" dünyada ilk dəfə Venera planetinin səthinə yaxınlaşmışdır.
  • 1970Zimbabve Britaniyadan öz müstəqilliyini elan etmişdir.
  • 1976 — Böyük Britaniya parlamenti təhlükəsizlik kəmərlərindən istifadəni məcburi edən yeni yol hərəkəti qaydalarını təsdiq etmişdir.
  • 1980Pentaqonun əmri ilə "çevik qüvvələr"in formalaşdırılmasına başlanılmışdır.
  • 1990SSRİVatikan arasında daimi nümayəndəlikər səviyyəsində diplomatik əlaqələr yaradılmışdır.
  • 1991 — Donbass mədənçiləri Mixail Qorbaçovun ilk dəfə istefa tələbləri irəli sürülən tətilə başlamışlar.
  • 1994 — Gürcüstan parlamenti Gürcüstanın MDB-yə girməsi haqqında sənədi ratifikasiya etmişdir.
  • 1995 — Qazaxıstan prezidenti Qazaxıstan Xalqlarının Assambleyasının təşkili haqqında fərman imzalamışdır.
  • 1995Ermənistanda dövlət mülkiyyətinin özəlləşdirilməsinə başlanılmışdır.
  • 2001RusiyaGürcüstan arasında geniş miqyaslı viza rejimi tətbiq olunmuşdur.

Azərbaycanda olan hadisələr[redaktə]

Doğumlar[redaktə]

Ölümlər[redaktə]

Bayramlar və xüsusi günlər[redaktə]

  • Ümumdünya Yuxu Günü.
  • Ümumdünya Mülki Müdafiə Günü (1972-ci il mart ayının 1-də Beynəlxalq Mülki Müdafiə Təşkilatının yaradılması şərəfinə qeyd edilir. Azərbaycan 1993-cü ildən bu təşkilatın tamhüquqlu üzvüdür).
  • Ümumdünya Pişiklər Günü.
  • Narkomaniya və Narkobizneslə Beynəlxalq Mübarizə Günü (BMT-nin qərarı ilə qeyd olunur).
  • Uelsdə ölkənin himayəçisi Müqəddəs David Günü.
  • Bosniya və Herseqovinada Müstəqillik Günü.
  • İslandiyada Pivə Günü.
  • Marşall adalarında Xatirə Günü.
  • Panamada Konstitusiya Günü.
  • Paraqvayda Qəhrəmanlar Günü.
  • İsveçrənin Nyövşatel kantonunda Respublika Günü.
  • Cənubi Koreyada Müstəqilli Uğrunda Hərəkat Günü (1919-cu ildə Cənubi Koreyada yaponlara qarşı nümayişlərin başlanılması şərəfinə qeyd edilir).
  • Yaponiyada Milli Sülh Uğrunda Mübarizə Günü.
  • Bolqarıstanda Martenisa Bayramı (Mart bayramı).
  • MoldovadaRumıniyada Mertsişor Bayramı (Baharın gəlişi).