Amöb

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Amöb
Wilson1900Fig3.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi: Protozoylar
Sinif: Lobosa
Dəstə: Amoebida
Fəsilə: Amoebidae
Cins: Amöb
Latınca adı
Amoeba Ehrenberg, 1930
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   43853
MBMM   5774
HE   62527

Amöb (lat. Amoeba, yunan. αμοιβή "dəyişkən") — Amoebidae fəsiləsinə aid mikroskopik birhüceyrəli cinsi. Amöblərin forması dəyişkən olur və adı da buradan götürülüb.

Birhüceyrəli heyvanlar şirin sularda, dəniz və okeanlarda, nəm torpaqda, insan və heyvan orqanizmində yaşayır. Bu heyvanlarda bütün həyati prosesləri (qidalanma, ifrazat, tənəffüs, qıcıqlanma, çoxalma, hərəkət, mühitə uyğunlaşma və s.) bir hüceyrə həyata keçirir. Birhüceyrəlilər yarımaləmi 5 tipə bölünür: Sarkomastiqoforlar, Sporlular, İnfuzorlar və ya kirpiklilər, mikrosporidlər və Knidosporidilər. 1. Sarkomastiqoforlar tipi. Sarkomastiqoforların hərəkət orqanoidləri yalançı ayaqlar və ya qamçılardır. Sarkomastiqoforlar iki sinfi özündə birləşdirir: Sacodinlər və qamçılılar.

Sarkodinlər sinfinə aid olan heyvanlar yalançı ayaqlara malik olurlar. Əksəriyyəti sabit bədən formasına malik deyil. Bəzi növlərdə bədən kirəc çanaqla örtülü olur. Yalançı ayaqlar hərəkətə və qidanın tutulmasına xidmət edir. Sarkodinlərdə qidanın qəbul edilməsi və həzm olunmamış qida qalıqlarının orqanizmdən xaric olunması bədən səthinin istənilən yerindən baş verir. İfrazat məhsulları (maddələr mübadiləsinin son parçalanma məhsulları) yığılıb-açılan qovuqcuq vasitəsilə həyata keçirilir. Adi amöb və dizenteriya amöbü. Adi amöb çirklənmiş şirin su hövzələrinin dibindəki lildə yaşayır.

0,2-0,5 mm ölçüdə olan amöb daim öz formasını dəyişir («amöba» sözü «dəyişkən» deməkdir). Amöbün bədəni sitoplazmadan, nüvədən, yığılıb-açılan vakuoldan və eukariot heyvan hüceyrələrinə mənsub olan digər orqanoidlərdən təşkil olunmuşdur. Əgər sitoplazma amöbün bədəninin müəyyən nahiyəsinə doğru axırsa, bu yerdə şişkinlik əmələ gəlir. Adi amöbdə eyni zamanda bir neçə yalançı ayaq əmələ gəlir. Amöb öz qidasını (bakteriyaları, yosunları və digər ibtidai orqanizmləri) yalançı ayaqlarla əhatə edir və qida sitoplazmaya daxil olur (şəkil 3).Onun üzərinə həzm şirəsi ifraz olunur və həzm qovuqcuğu formalaşır. Qovuqcuq daxilindəki həzmə uğramış maddələr sitoplazmaya keçərək amöbün bədəninin qurulmasına sərf olunur. Həzm olmayan hissəciklər isə bədənin hər hansı bir yerindən xaricə çıxır. Amöbün tənəffüsü suda həll olmuş oksigenin bütün bədən səthindən sitoplazmaya keçməsi ilə baş verir.

Həyat fəaliyyəti nəticəsində amöbün sitoplazmasında əmələ gələn zərərli maddələr və sitoplazmaya ətraf mühitdən daxil olmuş su tədricən ifarazat qovuqcuğuna (yığılıb-açılan) daxil olur. Bu qovuqcuq vaxtaşırı yığılır (sıxılır) və onun içərisindəki maye bədəndən xaricə çıxarılır.

Qidalandıqca böyümüş amöb çoxalmağa başlayır. Amöb qeyri-cinsi yolla ikiyə bölünməklə çoxalır.

İstinadlar[redaktə]

http://portal.edu.az/lessons/az/biology/Adi_amob/index.html