Artişok

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Ənginar
Artichoke Cynara cardunculus Head 2000px.jpg
Əkilən ənginar (Cynara scolymus)
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Sinif: İkiləpəlilər
Yarımsinif: Asterid
Sıra: Astraçiçəklilər
Fəsilə: Çobanyastığıkımılər
Cins: Ənginar
Latınca adı
Cynara
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı


Ənginar (lat. Cynara) – çobanyastığıkımılər fəsiləsinə aid bitki cinsi.


Artişok (lat. Cynara), mürəkkəbçiçəklilər (Asteraceae) fəsiləsindən bitki cinsi. Azərbaycanda artişokun iki növü əkilir [becərilir]. Bunların biri əkin artişoku, digəri isə İspaniya artişoku adlanır. Hər iki növ çoxillik, göy – yaşıl rəngdə bitkidir, 2 m-ə qədər hündürlükdə yerüstü gövdəsi var. Çiçəkləri qırmızı və ya bənövşəyidir, meyvəsi qutucuqdan ibarətdir. Bitki iyul ayında çiçəkləyir, meyvəsi avqustda yetişir. Əkin artişoku Azərbaycanda Lerik, Şamaxı rayonlarında və Mərəzədə becərilir. Abşeronda da becərilməsi yaxşı nəticə verir.

Əkin artişoku ilə yanaşı respublikamızda İspaniya artişoku (Cynara cardunculus) da becərilir. İspaniya artişoku boyca əkin artişokundan kiçikdir. Artişokun tərkibində müalicə əhəmiyyətli sinarin qlikozidi vardır. Bu qlikozid ferment təsirindən parçalandıqda 2 molekul kofeyn və bir molekul xinin turşusu əmələ gətirir.

N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin əməkdaşları tərəfindən respublikada becərilən əkin artişokunun tərkibi kimyəvi analiz edilmiş, onun yarpaqlarında, çiçəklərində, toxumlarında və köklərində bir sıra bioloji fəal maddələr müəyyənləşdirilmişdir. Belə maddələrdən: sinarin qlikozidini, acı maddələri, şəkəri, piyli və qatranlı maddələri, üzvi turşuları, C vitaminini və s. göstərmək olar.

İspaniya artişoku

Xalq təbabətində artişokun qurudulmuş yarpaqlarından, çiçəklərindən, kökündən və toxumlarından çay kimi dəmləyib, ürək xəstəliklərində sakitləşdirici və qan təzyiqini azaldıcı dərman kimi istifadə edirlər. Bundan başqa xalq təbabətində artişok şəkər xəstəliyinə qarşı da işlədilir. Artişokun təzə toplanmış yerüstü hissələrindən alınan şirəni üzüm şərabı ilə qarışdırıb, sinqa və digər avitaminoz xəstəliklərinə tutulanlara gündə 3 – 4 dəfə, hər dəfə yarım stəkan içirlər.

Artişok çox qiymətli bitkidir. Onun respublikamizda çox geniş becərilməsi və tibbi məqsəd üçün istifadəsi vacibdir.

Yuxarıda təsvir etdiyimiz bitkilər respublikamızda yetişdirilən və istifadə edilən tərəvəzlərin əsas hissəsini təşkil edir. Bu qiymətli bitkilərin respublikamızda daha geniş becərilməsi və istifadə edilməsi, eləcə də onlarına elmi əsasda ətraflı öyrənilməsi çox vacibdir. Bütün bu göstərilənləri nəzərə alaraq gələcəkdə tərəvəz bitkilərindən həm qiymətli qida məqsədilə, həm də müalicə vasitəsi kimi istifadə etməyin zəruriliyin geniş kütlə arasında təbliğ olunmalıdır. Xalqımızın sağlamlığını qorumaq üçün tərəvəzlərdən daha geniş istifadə etmək məqsədəuyğundur.

Növəri[redaktə]

Cynara alba
Cynara algarbiensis
Cynara auranitica
Cynara baetica
Cynara cardunculus
Cynara cornigera
Cynara cyrenaica
Cynara humilis
Cynara hystrix
Cynara scolymus
Cynara syriaca

Mənbə[redaktə]