Astrometriya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Astrometriya – zaman və məkanın ölçülməsi haqqında elmdir. Astronomiya ən qədim təbiət elmidir. O, göy cisimlərini öyrənir. Yunanca "astron"-göy cismi, ulduz, "nomos"-qanun, elm deməkdir.

Astrometriya bir neçə elmi istiqamətlərdən və ona daxil olan bölmələrdən ibarətdir:

  1. Astrometriya, nəzəri astronomiya və göy mexanikası
  2. Astrofizika və ulduz astronomiyası
  3. Kosmoqoniya
  4. Kosmologiya

İstiqamətləri[redaktə]

Astrometriya 3 hissədən ibarətdir:

  • a)sferik astronomiya
  • b)fundamental astrometriya
  • c)praktik astronomiya

a)sferik astronomiyada müxtəlif astronomik koordinat sistemləri,bu sistemdə göy cisimlərinin və süni peyklərin koordinatlarının təyini və bu koordinatların zamandan asılı olaraq dəyişməsi ilə əlaqədar məsələlərin riyazi həlli üsulları vaxtın hesablanmasının nəzəri əsasları öyrənilir.

b)fundamental astrometriyada parlaq ulduzların ekvatorial koordinatları dəqiq təyin edilir. Burada ulduzların hərəkəti öyrəlinir və kotoloqları tərtib edilir.

c)praktik astronomiyada astrometriya müşahidə cihazlarının nəzəriyyəsi, müşahidə aparılması, vaxt xidməti, coğrafi koordinatların təyini,dənizçilik və təyyarəçilik naviqasiyalarına,kosmik naviqasiyaya və geodeziyaya astronomiyanın tətbiqi ilə əlaqədar məsələlər öyrənilir.

Nəzəri astronomiya və göy mexanikası-burada yerin fırlanma nəzəriyyəsi ay və planetlərin hərəkətinin nəzəriyyəsi,ulduzların nəzəriyyəsi,təbii və süni peyklərin nəzəriyyəsi, göy cisimlərinin fiqurları və onların hərəkətə təsirini nəzərə almaq üsulları və s.öyrənilir.Bu məsələlərin həllinə göy mexanikasının tətqiqat üsulları tətbiq edilir. Bundan başqa göy mexanikasında öyrənilən məsələlərə cazibə nəzəriyyəsi,n cisim məsələsi,yəni bir-birini Nyutonun ümumdünya cazibə qanunu ilə cəzb edən n maddi nöqtənin hərəkəti və s.daxildir.1-ci istiqaməti təşkil edən bu 3 bölməyə birlikdə klassik astronomiya da deyilir.

Astrometriya ilk növbədə müşahidə elmidir. Bu müşahidələr isə xüsusi cihazların vasitəsilə aparılır. Bu sırada teleskoplar və şüaqəbuledicilər, o cümlədən spektroqraflar əsas yer tuturlar. Alınan müşahidə materiallarını təhlil etmək üçün laboratoriyalar,elektron-hesablama vasitələri, kompyuterlər olmalıdır. Ümumiyyətlə fizikariyaziyyatla yanaşı astronomiya ilə texniki elmlər arasında da sıx əlaqə vardır. Texnika astronomiyaya olduğu kimi, astronomiya da texnika qarşısında müəyyən məsələlər qoymaqla onun inkişafına təkan verir.

Xarici keçidlər[redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə]

  • "Hall of Precision Astrometry". University of Virginia Department of Astronomy. Retrieved 2006-08-10.