Dəmirağac

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Dəmirağac
Botanischer Garten Berlin-Dahlem 10-2014 photo13 Parrotia persica.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Sinif: İkiləpəlilər
Sıra: Daşdələnkimilər
Fəsilə: Hamamelidkimilər
Cins: Dəmirağac (Parrotia)
Növ: Dəmirağac
Latın dilində adı
Parrotia persica (DC.) C.A.Mey.
Növləri
  • Parrotia
  • Parrotia persica

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
şəkil

ÜTMS yoxdur
MBMM 64130

Ümumi yayılması:[redaktə]

Iranda təbii halda rast gəlinir

Azərbaycanda yayılması:[redaktə]

Lənkəran, Astara, Masallı, Qəbələ rayon ərazilərində təbii yayılma sahələri vardır.

Statusu:[redaktə]

Azərbaycanın nadir və relikt növüdür. NT.

Bitdiyi yer:[redaktə]

Aşağı dağ qurşağında yamaclarda çay vadilərində daha çox rast gəlinir.

Təbii ehtiyatı:[redaktə]

Arealı çox da geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri:[redaktə]

Təbii şəraitdə hündürlüyü 16-20 m-ədək olan ağacdır, çox budaqlanandır. Dəmirağacın çətiri enli yumurtaya bənzərdir. Gövdəsi boz və ya qırmızı-qonur rəngdə olub üzəri hamardır. Qabığında çatlar yoxdur. Qabığın pərakəndə tökülməsi nəticəsində gövdə alabəzək görünür. Budaqları və gövdələri çox vaxt bir-birinə bitişir. Cavan zoğları əvvəl yaşılımtıl rəngdə olur, sonradan qonur rəng alır. Tumurcuqlarının iyi vardır. 6-11 mm uzunluqdadır, üzərlərində 2-4 ədəd qonur rəngli xa¬rici pulcuq vardır, həmin pulcuqların üzəri sıx ulduzvarı tüklüdür. Yarpaqları 5-12 sm uzunluğunda və 3-8 sm enində ola bilir. Yarpaqlar zoğ üzərində növbə ilə düzülmüş, forma etibarilə yumurtaşəkilli və ya tərsinə yu¬mur-taşəkillidir. Saplağının uzunluğu 2-6 mm, ulduzvarı tüklüdür. Yarpaqalt-lıqları ensiz, biz şəklindədir. Çiçəkləri ikicinsli olub, başcıqlardadır, kasacığı zəngvarı, dərivarıdır, alt tərəfdən yumurtalığa bitişmişdir. Çiçək-altlıqları pərdəyəoxşar, yumurtavarı-oval, qonur keçə tüklüdür. Erkək-cikləri 6-7-dir, onlar kasacığın dilimləri qarşısında yerləşmişdir, telləri uzunlaşmış, parlaq rəngli (tünd-bənövşəyi və ya qırmızı rəngli), dördüzlü tozluqları vardır. Bu tozluqlar öz oturaq hissələri ilə tellərə bərkimişdir. Meyvəsi dəyirmi-ovalşəkillidir. Toxumları oval-yumurtavarı, sivri, açıq-qonur rəngli, parlaqdır, qaidə hissəsində ağ rəngli iki göbəkcik vardır. Fevral və mart aylarında çiçək açır, sentyabr-oktyabr aylarında meyvə verir.

Çoxalması:[redaktə]

Təbiətdə əsasən toxum vasitəsilə çoxalır.

Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri:[redaktə]

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi:[redaktə]

Mədəni şəraitdə becərilir.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri:[redaktə]

Azərbaycanın “Qırmızı Kitabı”na daxil edilmişdir. Milli Park və Dövlət qoruqlarında mühafizə edilir.

Zəruri qoruma tədbirləri:[redaktə]

Təbii arealı olan ərazilərdə yeni qoruma sahələrinin yaradılması tövsiyə edilir.

Məlumat mənbələri:[redaktə]

Деревья и кустарники СССР т.3. 1954; Флора Азербайджана т.4. 1953; Azərbaycanın ağac və kolları. II cild. 1964; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl kitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Красная Книга СССР. 1984; Azərbaycanın “Qırmızı Kitabı”. 1989; Azərbaycan florasının konspekti, I-III cildlər. 2005; 2006; 2008; Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan oduncaqlı bitkilərinin in situ və ex situ şəraitində bioekoloji xüsusiyyətlərinin repro-duksiyasının, reproduksiyasının və repatriasiyasının elmi əsasları, b.e.d. alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya. Bakı. 2011.


İstinadlar[redaktə]

1."Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

2.“Azərbaycan dendraflorasi” I cild, Baki, “Elm”, 2011, 312 səh.