Jan Pol Marat

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Jan Pol Marat
fr. Jean-Paul Marat
Jean-paul marat 1.jpg
Doğum tarixi: 24 may 1743(1743-05-24)
Doğum yeri: Budri, İsveçrə
Vəfatı: 13 iyul 1793 (50 yaşında)
Vəfat yeri: Paris, Flag of France.svg Fransa
Vəfat səbəbi: qətl

Jan Pol Marat (fr. Jean-Paul Marat) (d. 24 may 1743 – ö. 13 iyul 1793) — siyasətçi, tibb doktoru, alim.

Həyatı[redaktə]

24 may 1743-cü ildə İsveçrənin Boundri qəsəbəsində anadan olmuşdur. Onu tarixdə daha çox Fransız İnqilabında Montagnard fraksiyasının lideri olaraq tanıyırıq halbuki o terapevt və jurnalist idi. 1780-də "Cinayət Qanunvericilik Planı" (Plan de législation criminelle ) əsərində o, köhnə rejimlərə (Fransız İnqilabından əvvəlki rejim) qarşı çıxaraq Jan-Jak Russo və Monteskyö kimi qərarlı olduğunu göstərirdi.

Marat Fansız İnqilabının başlarında "Vətənimə Olan Təkliflərim" (Offrande à la patrie ) broşurasındə monarxiyanın Fransada olan problemləri həll edə biləcəyinə inandığını deyirdi. Bir neçə ay sonra broşürə əlavə nəşr edərək, kralın başlıca olaraq özünün maliyyə ilə bağlı problemlərini düşündüyünü və xalqının ehtiyaclarını yaddan çıxardığını qeyd edirdi. Həmçinin, Britaniyada olan dövlət sisteminin Fransaya model göstərənləri də tənqid edirdi.

Marat "Xalqın dostu" (L’Ami du Peuple ) qəzeti vasitəsi ilə demokratik və radikal ölçülərin alınmasını dəstəkləyən nüfuzlu şəxsiyyətə çevrildi. Xüsusilə, 1789-un oktyabr da xalq kütlələrinin kralın ailəsini Versaliya sarayından Parisə zorla gətirtməsində əsas rol oynamışdı. O, Fransız inqilabına qarşı olan əsilzadələrə qabaqlayıcı tədbir alınması istəyirdi.

Jan Paul Marat 1790-ci illərin başlarında İngiltərədə üç aylıq mühacirət həyatı yaşamışdır çünki, o yazısında Fransa kralının maliyyə müşavirini hədələyərək hədəf göstərirdi. Artıq onun şöhrəti onu kifayət qədər qoruyurdu və artıq öz fikirlərini açıq yazmağa davam edə bilərdi.

Fransanın xaricində mühacirətdə olan əsilzadələrin Avropa monarxlarının köməyi ilə Fransız İnqilabını qarşısını almaq istədiklərini və XVI Ludovik (XVI Louis) tam gücünün bərpa etmək istədiklərini iddia edirdi.

1790-cı ildə Marat qəzetində belə yazırdı: "Kəsilmiş 500-600 baş xalqın azadlığı, xoşbəxtliyi və güvənliyinin olmasına zəmanət olardı. Saxta insanlıq sizə silahlarından keçirib zərbə vuracaq və nəhayətində milyonlarla qardaşımızın həyatlarını itirməsinə gətirib çıxardacaqdır". Fransa Milli Məclisi onun bu yanaşmasına bir aylıq həbs cəzası vermişdir, amma o qaçıb gizlənərək kampaniyasına davam edirdi.

Kralın Fransadan qaçmaq cəhdlərindən sonra Jan Pol Marat monarxiyanın tərk edilməsini gərəkdiyini düşünməyə başladı. O, deyirdi ki, kral taxta yenidən quraşdırmaq üçün ləyaqətsizdir həmçinin, zorakılıqla kralı taxtan endirməkdən imtina edən Fransa Milli Məclisini pisləyirdi.

Sentyabr 1792-ci ilin Milli Konvensiyanın bir nümayəndəsi kimi, Marat peşə təliminin maliyyələşməsi, qısa-müddətli hərbi xidmət və gəlir vergisiylə əlaqədar islahatlar aparılmasın istəyirdi. Əksinqilabçıları edamla cəzalandırmağı dəstəkləyirdi və əksinqilabçılıqla şübhələnilənlərə qarşı olan kütləvi qırğınların bu fikirlə birbaşa əlaqəsi olduğunu qəbul etmirdi.

Paris xalqın və palatasının dəstəyini alaraq Milli Konvensiyada görkəmli üzvə çevrildi. Jirondinlərə (Girondin) qarşı olan ixtilaf onu Montaqnardın simvoluna çevirdi, lakin Montaqlar idarəsi onu təsir edəcək hər hansı vəzifə verməmişdi. Jirondinlər inqilab məhkəməsi olmadan onu hadisələrlə ittiham edirdi. Maratın ona qarşı olan ittihamlardan bəraət etməsi onu karyerasında zirvəyə çıxardı və Jirondinlərin zəifləməsinə səbəb oldu.

Rəssam Davidin Maratın qətlini təsvir edən məşhur rəsmi

1793-cü il 23 iyulda Marat dəri xəstəliyinə görə vanna qəbul edərkən gənc Jirondin tərəfdarı olan Şarlot Korda (Charlot Corday) tərəfindən sui-qəsdə qurban oldu. Maratın dramatik qətli onu xalqın gözündə şəhid zirvəsinə yüksəltdi.[1]

İstinadlar[redaktə]

  1. Mr. Clifford D. Conner, "Jean Paul Marat: Scientist and revolutionary", Humanity Books press (1999), Ian Germani, "Jean-Paul Marat: Hero and anti-hero of the French Revolution", E. Mellen Press (1992)

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]

Mənbə[redaktə]