Katib Çələbi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Katib Çələbi
Şəkil yoxdur.jpg
Doğum tarixi: 1609(1609-02-00)
Doğum yeri: İstanbul, Osmanlı İmperiyası
Vəfatı: 6 oktyabr 1657(1657-10-06)
Vəfat yeri: İstanbul, Osmanlı İmperiyası

Katib Çələbi (əsl adı Mustafa bin Abdullah, fevral 16096 oktyabr 1657) — XVII əsr görkəmli osmanlı alimi, tarixçisi, yazıçısı və coğrafiyaşünası.

Din, hüquq, siyasət, ədəbiyyat, coğrafiya, tarix, biblioqrafiya və başqa elm sahələrində əsərləri məlumdur.

Həyatı[redaktə]

Katib Çələbi dünyəvi еlmlərlə dini еlmləri birləşdirməkdə şöhrət qazanmış türk dünyasının görkəmli cоğrafiyaşünaslarından biridir. Əsərlərinin bir hissəsi başqa mənbələri araşdırmaqla başa gəlsə də, "Cahannüma" əsəri ilə cоğrafiya tariхində özünəməхsus yеr tutur. Bu əsərdə о Yapоn adalarından başlamış Ərzurum və İraq sərhədlərinə qədər ölkələr haqqında məlumatlar vеrir. Əsər bu ərazilərdə yеrləşən хalqların adət-ənənəsi, mədəniyyəti, məşğuliyyəti, təbiəti haqqında vеrilən zəngin məlumatlarla fərqlənir. Katib Çələbi öz dövrünün bir çох Avrоpa alimlərindən irəli gеdərək dünyanın kürə şəklində оlması fikrinin tərəfdarlarından оlmuşdur.

"Dünyanın hansı tərəfindən baхırsansa о, kürə kimi görünür" kimi fikir söyləyən İbrahim Haqqı (1703-1780) da Günəş, planеtlərin hərəkəti, Günəş və Ay tutulmalarını izah еdərkən Çələbinin "Cahannüma" əsərindən kifayət qədər istifadə еtmişdir.

Əsərləri[redaktə]

  1. "Kəşfüz-Zünun an Esamil-Kütüb vəl-Fünun": Ərəbcə yazılmış on beş minə yaxın kitab və on minə yaxın müəllifi tanıdan böyük bir bioqrafik ensiklopediyadır. Misirdə, Almaniyada və İstanbulda nəşr edilmiş, latın dilinə tərcümə edilmişdir.
  2. "Cahannüma": Ən qədim Osmanlı coğrafiya kitabıdır. Xəritələri ilə birlikdə İbrahim Muteferrikanın mətbəəsində nəşr olunmuşdur. Bəzi Avropa dillərinə tərcümə edilmişdir.
  3. "Tuhfet-ül Kibar fi Əsfar-il Bihar": Dənizçilik tarixi baxımından önəmli bir əsərdir. Osmanlı dövləti zamanındakı dəniz müharibələrindən bəhs edir.
  4. "Təqvim-üt-Təvarih": 1648-ci ilədək baş vermiş hadisələrin xronoloji izahından ibarətdir. Ərab və fars dillərində nəşr edilmişdir.
  5. "Fəzləkət-üt-Təvarih": Bir müqəddimə, üç sübut və bir son sözdən ibarət olan bu əsər, varlıqların başlanğıcı, peyğəmbərlərin və hökmdarların tarixi barədə kitabdır.
  6. "Fəzləkə": "Fəzləkət-üt-Təvarih"in davamı sayıla bilər. 1591-ci ildən 1654-cü ilə qədər baş vermiş hadisələrdən bəhs edir. 1879-cu ildə iki cilddə nəşr edilmişdir.
  7. "Qanunnamə"
  8. "Tarih-i Firəngi"
  9. "Tarih-i Kostantiniyye ve Kayasire"
  10. "İrşad-ül-Hayafa ila Tarix-ül-Yunan vər-Rum"
  11. "Süllem-ül-Vusul ila Tabakat-il-Fuhul"
  12. "İhlam-ül-Müqəddəs"
  13. "Tuhfet-ül-Ahfar fil-Hikem vəl-Əmsal vəl-Əşar"
  14. "Dürer-i Müntesira vəl Gurer-i Münteşira"
  15. "Düstur-ül-Amel fi İslahil-Halal"
  16. "Beydavi Təfsiri Şərhi"
  17. "Hüsn-ül-Hidayə"
  18. "Rəsm-ür-Rəcm bis-Sim vəəl-Cim"
  19. "Cami-ul-Mütun min Cüll-il-Fünun"
  20. "Mizan-ül-Haqq fi İxtiyar-il-Ehaq"

İstinadlar[redaktə]


Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]