Liu Bobo

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Liu Bobo Helian Şizu Vuli
劉勃勃 赫連 世祖 武烈
Hsia imperiyası I şanyüsü
381-425
Tacqoyma: 407
Sələfi: Şi Çi/Yao Hsinq/Yao Honq/An
Xələfi: Helian Çanq
 
Dini: Tenqriçilik
Təvəllüdü: 381
Monqolustan
Vəfatı: 425
Tonqvan, Çin
Sülalə: Luanti sülaləsi
Atası: Liu Veyçen
Anası: Fu
Həyat yoldaşı: Mo
Lianq
Uşaqları: Aşağıda

Liu Bobo Kubeyin nəslindən gələn hun qəbilə başçısı idi. 383-cü ildə atası əsl hakimiyyəti əlinə almağa başlamışdı. Lakin hələ də vassal idi. 391-ci ildə Bobonun qardaşı Liu Çilidi (Ulduz) Şimal Vey imperatoru Daovuya məğlub olmuşdu. Liu Çilidi əsir götürülmüş, Liu Veyçen isə öldürülmüşdü. Bobo əvvəlcə Hsueqan qəbiləsinə, ordan da Sianbi qəbiləsinə qaçdı.

İlk dövrləri[redaktə]

Bundan sonra Hu Qin dövlətinin imperatoru Yao Hsinq tərəfindən general elan olundu. 407-ci ildə Hu QinŞimal Veyin sülh imzalaması Bobonu əsəbləşdirdi, çünki onlar atasını öldürmüşdü. Avar hökmdarı Şelun xaqanın Yao Hsinqə göndərdiyi atları oğurladı. Qaopinq şəhərini ələ keçirərək özünü müstəqil elan etdi. Yeni dövlətin adı Hsia qoyuldu. Beləliklə hunların üçüncü dövləti yaradıldı.

İmperatorluğu[redaktə]

Bobo paytaxt qurmadı, o qədim hun ənənələrinə dayanaraq daim köçəri həyat yaşayırdı. 408-ci ilə Yao Hsinqin birinci ordusunu məğlub edən Bobo, 409-cu ildə Yaonun özünü az qala öldürəcəkdi. Müxtəlif döyüşlərdən sonra Bobo özünə paytaxt qurmaq qərarına gəldi. Məşhur memar Çiqan Aliyə bu işi tapşırdı. Şəhərin adı Tonqvan olacaqdı. O Çini birləşdirmək və "min" (tonq) "krallığın" (van) hökmdarı olmaq istəyirdi. O qalanı çox möhkəmlətdi. Belə ki, əgər ox düzəldən ustaların hazırladığı oxlar qalxanları deşə bilsəydi qalxan ustaları, deşə bilməsəydi ox ustaları öldürülürdü. Beləliklə Çindəki ən güclü qalaya sahib olan Bobo yeni döyüşlərə hazır idi. Həmin il Bobo soyadını dəyişməyə qərar verdi, çünki o ana tərəfdən Xan sülaləsindən gəlirdi. Özünü Hun kimi düşünən Bobo özünə "Helian" soyadı götürdü. Əyanlarının soyadını "Tiefa"ya dəyişdirməsini tapşırdı. Tiefa dəmir kimi güclü və hücuma hazır demək idi. 414-cü ildə oğlunu vəliəhd elan etdi. 415-ci ildə digər Hun dövləti olan Şimal Lianq krallığı ilə müttəfiq olan Bobo hun qüvvələrini birləşdirməyi düşünürdü. 416-cı ildə Hu Qin dövlətinin qərb tərəfini fəth edən Bobo bu dövlətə son qoydu. 417-ci ildə oğlu Helian Qui və Helian Çanq Cin sülaləsi qüvvələrini məğlub edərək paytaxt Çanqan şəhərinə daxil oldu. Bobo imperator elan olundu. Helian Qui Çanqanın valisi oldu. Bobo çox vəhşi və əzazil olaraq yadda qaldı. Hamı ondan qorxurdu. Hələ səbəbi bilinməyən bir qərarla Bobo oğlu Quini vəliəhdlikdən çıxararaq yerinə Helian Lunu vəliəhd elan etdi. Qui buna əsəbləşərək Lunu öldürsə də, özü digər qardaşı Çanq tərəfindən öldürüldü. Atası Çanqa vəliəhdlik verdi. 425-ci ilin yayında Bobo öldü.

Ailəsi[redaktə]

Övladları:

  • Helian Qui
  • Helian Yan
  • Helian Çanq
  • Helian Lun
  • Helian Dinq
  • Helian Man
  • Helian An
  • Helian Çuhsinq
  • Helian Veyday
  • Helian Şedan
  • Helian Duluqu
  • Helian Vuşiba
  • Helian Tuqu