Normandiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Normandiya
Bayraq Gerb
Bayraq
Gerb
Xəritə
Xəritə
Məlumatlar
Ölkə Flag of France.svg Fransa
Orijinal adı fr. Normandie
Normandiya bayrağı

Normandiya (Fransızca: Normandie), Şimali Fransada coğrafi bir bölgə. Yuxarı Normandiya (Haute-Normandie) Seine-MaritimeEure, Aşağı Normandiya (Basse-Normandie) Orne, CalvadosManche departamentindən ibarətdir.

Normandiya hersoqluğu qədimdən bəri aşağı Seine departamenti, Pays de Caux və qərbdə Cotentin yarımadasına qədər olan bölgəni içinə alan şimali Fransada müstəqil bir hersoqluqdu.

Coğrafiya[redaktə]

Bölgə şimal sahilində Manş dənizi, qərbdə qranit, şərqdə kirəçdaşı təpeələriylə çevrili bir bölgədir. Bölgənin mərkəzində uzun sahili var. Yüksək kolluqlar arasında kiçik tarlalar Normandiya döyüşündəki işgalci güclərə önəmli problemlər yaratmışdı.

Tarix[redaktə]

Normandiya Orta Çağların başında İngiltərəni bir şəkildə işgal edən son xalq olan Normanların ana vətəniydi. Normandlar yerli qall xalqı ilə Rollo liderliyindəki işgalçi Vikinqlərin qarışımından əmələ gəlmişdi. Rollo Parisi işgal etmiş və ona Normandiya bölgəsi verilmişdi (St.-Claire-sur-Epte andlaşması, 911)

Rollonun soyundan gələn Normandiya hersoqu Villiyam 1066-cı ildə İngiltərəni işğal etmiş və İngiltərə kralı I Villiyam olmuşdu. Normandiya 1087-ci ilə qədər və 1106-1144 ile 1154-1204 illər arasında İngiltərə ile birliyini qorumuşdu. 1346-1360 və 1415-1450 illər arasındaki Yüzillik müharibə sırasında İngilis gücləri Normandiyanı işgal etmişdi.

İngilislər Normandiyanı tutdular. 1346-cı ildə Fransanın şimal-şərqində Kresi adlı yerdə baş vermiş döyüşü fransızlar uduzdu. 1356-cı ildə Luara çayının cənubundakı Puatye şəhəri yaxınlığında fransız qoşununun əsas qüvvəsi məğlub oldu və kral başda olmaqla fransız feodalları əsir düşdülər.

Bölgədə Yüzillik müharibədən Fransız Din müharibələrinə qədər keçən müddətdə sülh hakim olmuş ancaq Fransız Din müharibələri sırasında bölgənin Protestan reformasiyasına qatılmasıyla bir çox Normand şəhərində savaşlar hökm sürmüşdü. Fransız inqilabı sırasında isə bölge Parisdəki mərkəzi Jakobin güclərinə qarşı Federal respublikanı dəstəkləmişdir.

İkinci dünya müharibəsində, Müttəfiqlər Avropaya əsgər çıxarmaq üçün bu bölgəni seçmişdir. Tarixdə, Normandiya çıxarması olaraq keçən çıkarma əsnasında Alman birlikləri ile Müttəfiq birlikləri arasında çox şiddətli vuruşmalar olmuşdur. Savaşın qədərini təyin edən çatışmalardan biridir.

Əhali[redaktə]

Normandiya xəritəsi

Normandiya bölgesinde 3.2 milyon nəfər yaşamaktadır. Kilometrekare başına 107 kişinin yaşadığı ve Fransa'nın ulusal ortalamasının altında olan bölgenin kuzeyinde rakam 145 kişiye yükselmektedir. Yukarı Normandiya'nın başkenti Rouen'in nüfusu 385 bin kişidir.

Bölgenin diğer kentleri: Alençon; Arromanches; Avranches; Bayeux; Caen (nüfus 370,851); Cherbourg (nüfus 117,855); Coutances; Dieppe; Doudeville; Évreux; Falaise; Honfleur; Houlgate; Le Havre (nüfus 296,773); Lisieux; Mortain; Rouen (nüfus 518,316); Saint-Lô; Saint-Sauveur-le-Vicomte; Sainte-Mère-Église ve Villers-Bocage.

Mədəniyyət[redaktə]

Bölgədə danışılan dil Normandcadır. Normandca Hint-Avrupa dil qrupunda Latin kökənli Roman dillərindən biridir ancak resmi bir statüsü yoktur. Normanca ülkeye gelen nordik halklardan biri olan Vikingler'in Nors dilinden önemli ölçüde kelime almıştır. Normandca Vikinglerin dilinin etkisi altında yerli halkın konuştuğu Roma-Qal dilinden oluşmuştur.

Nors dili asıllı Normanca sözcüklerden örnekler:

Normanca İngiliscə Nors Fransızca
bel court, yard (cf. bailey?) bæli cour (cf. bal)
bète bait (Normancadan alınma) beita appât (cf. bête, bestial)
canne can (Normanca'dan alınma) kanna cruche
cat cat (Germanik kökənli) katte chat
gardîn garden garðr jardin
gradile (black)currant gaddr cassis
graie prepare greiða préparer
hardelle girl hóra (whore) fille (cf. hardi)
hèrnais cart (cf. harness) járnaðr (shod (horse)) charrette (cf. harnais, harnâcher)
hougue mound ( cf. howe, high) haugr monticule
mauve seagull mávar gaviote (Pre-Normanca) / mouette (Post-Normanca)
mielle dune mellr dune
mucre damp (cf. muggy) mygla humide
nez headland or cliff (cf. Sheerness, vb.) nes falaise (cf. nez)
pouque pouch, bag (cf. İngiltere'nin kuzeyi poke, atasozu "pig in a poke"; ayrica pocket) poki sac (cf. poche)
viquet wicket (Normanca'dan alınma) víkjask guichet (Normanca'dan alınma)

Həmçinin bax[redaktə]