Patent

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Patent — (lat. patere, patent – açıq qoymaq) hər hansı bir ixtiraya verilmiş məhdud tətbiq hüququna malik olan ən yüksək hüquq qoruyucusudur. O edilmiş xeyrli ixtira və ya sənaye modelinə müəlliflik hüququnu göstərən sənəd sayılır. Patentin yaşama müddəti patentləşdirilmiş obyektdən asılı olaraq 8-20 il arasında yerləşir. Azərbaycanda patent Prezident yanında Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Agentliyi tərəfindən verilir.

Tarixi haqqında[redaktə]

Ən qədim patent haqqında məlumat qoca Atenousun (lat. Naucratita Athenaeus ) yazılarında göstərilmişdir: B.e.ə. 720-ci ildə yunanlar İtaliyanın cənubunda Sibaris (Szbaris) adlı koloniya düzəldirlər. Tutduğu coğrafi mövqeyə görə Sibari qısa bir zamanda varlanır və oranın əhalisinin rifahı yaxşılaşır. Onlar dadlı yeməklərin pərəstişkarına çevrilirlər. Athenous məlumat verir ki, əgər hər hansı aşpaz yeni bir yemək ixtira edirdisə, onda başqalarına bir il müddətində bu yeməyi bişirməyə icazə verilmirdi. Bununla yeməyin hazırlanması ixtiraçıya verilirdi. O, bir il müddətində etdiyi ixtiranın xeyrini görməli idi. Bunun kökündə başqalarını yeni yemək növlərini ixtira etməyə həvəsləndirmək məqsədi dururdu. Bu təsvirdən müasir patent hüququnun cizgiləri aydın görünür:

  • Müəllif tərəfindən yayma hüququ,
  • Yenilik şərtinin qoyulamsı,
  • İqtisadi mənfəət və motivasiya,
  • İxtiraçı hüququnun məkanla bağlılığı,
  • Vaxt məhdudiyyəti.

Sibaris b.e.ə. 510-cu ildə dağıdılmışdır və onunla dadlı yeməklərin reseptləri də itmişdir. Orta əsrlərdə edilmiş ixtiralar bundan fərqli olaraq bir qurumda birləşmiş mütəxəssilərin ortaq mal kimi qəbul edilirdi. Başqalarına bundan istifadə etməyə icazə verilmirdi. Bizə bu gün məlum olan ilk patentlə eyniliyi olan sənəd 1474-cü ildə Venesiya tərtib olunmuşdur. Bundan sonra 1623-cü ildə İngilitərədə və 1787-ci ildə FransadaStatute of Monopolis" tətbiq edilir. „Statute of Monopolis" dunya üzrə patent qanunun ilk forması sayılır. Almaniyada patent qanunun 1877-ci ildən tətbiq edilir. Rusiyada bu qanun 1830-cu ildən mövcuddur. Azərbaycanda patentlər əvəllər Rusiya tərəfindən yeniliyə yoxlanaraq verilmişdir. Azərbaycan müstəqil olduqdan sonra isə bu işi yerli patent idarəsi öz üzərinə götürmüşdür.

Strukturu[redaktə]

  • Biblioqrafik verilənlər,
  • Adı,
  • İxtiranın təsviri,
  • Yeniliyi,
  • Cizgilər.

İxtiraçılıq səviyyəsi[redaktə]

Patent almaq üçün aşağıdakı şərtlərin ödənilməsi vacibdir:

  • yeni olmalı, yəni o bu sahədə texnikanın mövcud səviyyəsindən məlum deyil,
  • ixtiraçılıq səviyyəsinə malikdir, yəni bu sahədə çalışan mütəxəssislərə məlum deyil,
  • sənayedə tətbiq oluna bilər, yəni istehsal, kənd təsərrüfatı və başqa fəaliyyət sahələrində tətbiqi mümkündür.

Verilmiş ixtiranın yeniliyi patent idarəsinin ekspertləri tərəfindən yoxlanılır.Bu tələblər ödənildikdə verilmiş ixtiraya patent verilir.

Links[redaktə]

VikiAnbarda Patent ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax[redaktə]