Plevrit

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Plevrit termini altında plevra vərəqinin iltihabı nəzərdə tutulur. Bu zaman plevranın səthində ya fibrin əmələ gəlir, ya da plevra boşluğuna və ya digər xarakterdə maye – ekssudat toplanır.

Maye yalnız plevrit zamanı toplanır. Bu ürək – damar çatışmazlığı zamanı baş verən durğunluq nəticəsində baş verən xilotraksda da müşahidə olunur.

Plevrit sərbəst xəstəlik deyildir. O, özünü çox vaxt ağ ciyərlərdə, az hallarda isə plevraya söykənən törəmələrdə baş verən müxtəlif proselərin ağırlaşmasından əmələ gələn patoloji vəziyyət kimi özünü göstərir. Bundan başqa plevrit sistem xəstəliklərin simptomlarından biri kimi də meydana çıxa bilər. Beləliklə, plevritin inkişafına gətirib çıxaran səbəblər olduqca müxtəlifidir.

Etiologiyasına görə plevritləri 2 qrupa bölmək olar: infeksion və qeyri-infeksion.

Infeksion mənşəli plevritər ən çox vərəmli və kəskin pnevmoniyalı xəstələrdə inkişaf edir. əgər plevrit pnevmaniya ilə eyni vaxtda baş verirsə, parapnevmaonik, pnevmoniyadan sonra baş verirsə, metopnevmonik plevrit adlanır. Infeksion mənşəli plevritlər ağ ciyər arteriyasının tromboemboliyası, travmalar, cərrahi müdaxilələr nəticəsində də inkişaf edə bilər.

Qeyri-infeksion mənşəli plevritlərin inkişafının başlıca səbəbi isə şişlərdir, o cümlədən limfomalr və limfoqranulyomatozlar.

Ağır xəstəliklərdən sonra orqanizmin müdafiə qabiliyyətinin azalması, keyfiyyətsiz qidalanma, həddən artıq yorğunluq, soyuqlama plevritin baş verməsinə kömək edən faktorlardır. Kliniki olaraq plevritlər quru və yaş olurlar.

Quru plevrit. Sərbəst xəstəlik kimi heç bir əhəmiyyət kəsb etmir, lakin birincili inkişaf etdikdə demək olar ki, həmişə gizli gedən vərəm infeksiyasının təzahürü kimi özünü göstərir. Bundan başqa ağ ciyərlərin qeyri vərəm xəstəlikləri zamanı da quru plevrit müşahidə edilir. Həmçinin plevit ağ ciyərdən kənar prosesləri də müşaiyət edə bilər.

Döş qəfəsində tənəffüs və öskürək zamanı güclənən ağrı quru plevritin xarakter simptomudur. Xəstə, ağrıyan tərəf üstə uzandıqda ağrı azalır. Ağrının belə xarakterdə olması prosesə qabırğa plevrasının da qoşulduğunu göstərir. Diafraqmal plevranın iltihabı zamanı ağrı qarında hiss olunur və kəskin xolesistitə, pankreatitə və appendisitə oxşayır.xəstə titrəmədən və quru öskürəkdən şikayət edir. Temperatur çox vaxt normal olur, lakin subfebril də ola bilər. Xəstəyə baxdıqda döş qəfəsinin zədələnən nahiyyəsində tənəffüsdən geri qalması diqqəti cəlb edir. Quru plevritin çox mühüm simptomu – plevranın sürtünmə küyüdür. Intensivliyinə görə bəzən kobud, hətta əllə hiss olunan, bəzən isə incə krepitasiyanı xatırladır. Plevranın sürtünmə küyü həm nəfəsalmada, həm də nəfəsvermədə eşidilir. Quru plevrit 1-2 həftə davam edir, sağalma ilə nəticələnir. Uzun müddətli residiv verən quru plevrit orta divar limfa düyünlərində və ağ ciyərlərdə aktiv vərəm prosesləri üçün xarakterikdir.

Ekssudativ plevrit. Ekssudativ və ya yaş plevritlər mayenin xarakterinə görə seroz – fibrinoz, hemorragik, irinli və s. olur. Ekssudatın xarakteri onu əmələ gətirən səbəbdən asılı olur.

Seroz – fibrinoz ekssudat çox vaxt vərəm və qırmızı qurdeşənəyi xəstəliyi zamanı əmələ gəlir. Hemorragik ekssudat ən çox şişlər zamanı ağ ciyər xərçəngində, prosesin plevraya disseminasiyası zamanı, ağ ciyər lokalizasiyalı bəd xassəli şişləri plevraya metastazı, plevranın şişi, mezotelioma zamanı müşahidə olunur. Bundan başqa vərəmdə və ağ ciyər infarktında da hemorragik ekssudat müşahidə olunur.

Irinli ekssudat müxtəlif mənşəli ola bilər: seroz –fibrinoz plevritin fəsadlaşması nəticəsində və əvvəldən irinli xarakter daşıyaraq ağ ciyərlərdə irinli iltihabi proseslər nəticəsinidə inkişaf edə bilər.

Xəstəlik həm tədricən, həm də kəskin inkişaf edə bilər. Bəzən quru plevritlə başlanan xəstəlik, tezliklə plevra boşluğuna maye toplanmasına gətirib çıxarır. Bu zaman döş qəfəsində ağrılar azalır və ya tamamilə itir.

Ekssudativ plevritli xəstələr adətən qızdırmadan, zəiflikdən, tərləmədən şikayət edirlər. Irinli plevrit zamanı remissiya edən temperatur xarakterikdir. Temperatur axşam kəskin artır, səhər enir. Xəstələrdə tədricən təngnəfəslik artır. Təngnəfəsliyin dərəcəsi mayenin miqdarından asılıdır. Ürəyin yerini dəyişməyə gətirib çıxaran böyük ekssudatlarda təngnəfəslik o qədər artır ki, xəstəni məcburi oturaq vəziyyəti almağa vadar edir.