Qırtlaq
| Qırtlaq | |
|---|---|
 |
|
| Qırtlağın anatomiyası | |
 |
|
| Qırtlağın endoskopik görünüşü | |
| lat. | Larynx |
| Sistem | Tənəffüs |
| Üzv | Tənəffüs |
| Arteriya | Qırtlağın yuxarı və aşağı arteriyaları |
| Vena | yuxarı və aşağı qalxanabənzər venalara açılan qırtlağın yuxarı və aşağı venaları, |
| Sinir | Qırtlağın yuxarı və aşağı sinirləri |
| Limfa | lat. nodi lymphaticiprelaryngei, paratracheales |
Qırtlaq (lat. larynx) tənəffüs apparatı orqanı ya üzvü. Qırtlaq qığırdaqlardan təşkil olunub, boyunda yerləşmişdir və yuxarıda udlaq vasitəsilə burun və ağız boşluqları ilə birləşir. Qırtlağın ardını nəfəs borusu təşkil edir. Amfibiyalarda qırtlaq iki yan qığırdaqlardan əmələ gəlmişdir; quyruqlularda (lat. urodela) qırtlaq yan qığırdaqlardan başqa üzüyəbənzər qığırdaqdan da inkişaf edir, ancaq bu qığırdaq açıq olur. Quyruqsuzlarda (lat. anura) üzüyəbənzər qığırdaq əksinə bitişmiş olur. Qırtlaq əzələləri isə qəlsəmə əzələlərindən inkişaf etmişdir. Quşların qırtlağı sürünənlərin qırtlağından artıq inkişaf etməyib rubiment halında qalır, səs telləri olmur və qırtlaq əzələləri reduksiya edir. Bunun əvəzində quşlarda "oxuma qırtlağı" - lat. syrinx inkişaf edir. Bu nəfəs borusunun aşağı ucunun genişlənməsindən əmələ gəlmişdir; burada xüsusi səs zarları və əzələləri diferensasiya edir. Məməlilərin qırtlağında lat. cartilagines laterales derivatlarından başqa qalxanabənzər qığırdaq və qırtlaq qapağı qığırdağı inkişaf edir. Bu qığırdaqlar ancaq məməlilərə xas olub, özləri də qəlsəmə qövslərindən inkişaf etmişdir. Qalxanabənzər qığırdaq inkişaf etməklə bərabər səs telləri və əzələləri diferensasiya etməyə başlayır; beləliklə ali məməlilərdə və insanda səs alətini təşkil edən üzv əmələ gəlir.
Mündəricat |
[redaktə] İnsan qırtlağı
İki vəzif daşıdığı üçün quruluşu da mürəkkəbdir. Qığırdaın skletini üç ədəd tək: üzüyəbənzər, qalxanabənzər, qırtlaq qapağı qığırdağı və üç cüt qığırdaq: çalovabənzər, buynuzabənzər. pazabənzər qığırdaq təşkil etmişdir. Bunlardan qırtlaq qapağı, çalovabənzər qığırdağın səs çıxıntısı, pazabənzər və buynuzabənzər qığırdaqlar elastik qığırdaq toxumasından, üzüyəbənzər, çalovabənzər qalxanabənzər qığırdaqlar isə gialin qığırdaq toxumasindan əmələ gəlmişdir.
[redaktə] Üzüyəbənzər qığırdaq
Üzüyəbənzər qığırdaq (lat. cartilago cricoidea) halqa şəklində olub qırtlağın əsasını təşkil edir. Onu üzərində qalxanabənzər və çalovabənzər qığırdaqlar yerləşir və aşağıda nəfəs borusu ilə birləşir.
[redaktə] Qalxanabənzər qığırdaq
[redaktə] Qırtlaq qapağı
[redaktə] Çalovabənzər qığırdaq
[redaktə] Buynuzabənzər qığırdaq
[redaktə] pazabənzər qığırdaq
[redaktə] Bağ aparatı
[redaktə] Əzələləri
[redaktə] Boşluğu və selikli qişası
[redaktə] Topoqrafiyası və fiksasiyası
[redaktə] Vaskulyarizasiya və innervasiyası
[redaktə] Mənbələr
- Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1979
