Teleutlar

Teleutlar (özlərini tadar, bayat-paçat adlandırırlar) — Rusiyanın Kemerova vilayətində, Qərbi Sibirdə yaşayan türk xalqı.

Sayları və yayılması

Rusiya federasiyasında sayları 2650 nəfərdir.Kemerova vilayətində isə 2 534 nəfər yaşayır.

Teleutlar əsasən kəndddə yaşayırlar. 2 min nəfərə yaxın əhali Bekova, Çeluxoeva, Verxovskaya, Şanda, Novi-Baçatı kəndlərində qərar tutub.

Dilləri

Teleut dili Altay ailəsinin türk dilləri qrupunun qırğız-qıpçaq dilinə bağlıdır.

Tarixi

391-ci ildə Teleutlar tabğaçlar tərəfindən tabe edildi. 403-cü ildə jujanlara tabe oldular.

Teleut və Telengitlər, Çin qaynaqlarında T’ieh-le olaraq bilinən Tölöslərin törəmələri kimi qəbul edilir. Bir mülahizəyə göre: Teleut və Telengit etnonimləri eyni kökdən gəlir. Teleut etnonimi “Tele” kökünə Monqolca “+ut” çoxluq, cəm şəkilçisinin gətirilməsi nəticəsində yaranmışdır. Telelər anlamına gəlir. Əsas xarakter özəllikleri, yaşam biçimləri və dil etibariylə də bu iki topluluk bir-biriyle eyni sayıla biləcək ölçüdə bənzerlikləri var.

Teleutlar özlərini Teleut etnonimi haricinde Teleŋet, Payat ve Tadar etnonimleriyle de adlandırırlar. Bunlardan Teleŋet: Teleut ve Telengitlərin kendileri için kullandıkları ortak etnonimdir. Payat; Teleut Türklərinin çox saylı olaraq yaşadıqları Kemerovo bölgəsində olan Baçat Nəhrinin Teleut Türkçesindeki karşılığı. Sovetlər ve öncəsində bu bölgədə yaşayan Türk toplulukları için yaygın olarak Tatar etnonimi kullanılmıştır. Söz konusu Tadar etnonimi ise Teleut Türkçesinin yapısı gereği iki ünlü arasındaki sert sessizin yumuşaması ile oluşan bir etnonimdir.

Xarici keçidlər

• Сервер Совета Федерации: телеуты
• Сайт Российской ассоциации коренных народов Севера :телеуты
• Телеуты Кемеровской области
• Информация из Полярной энциклопедии школьника «Арктика — мой дом: Народы Севера Земли» :телеуты
• Сайт «Заполярье» :телеуты
• сайт «Народы России»:телеуты
• Телеуты надеются на Бога и духов
• Телеутское население Нижнего и СреднегоПричумышья Алтайского края по устнымисторическим источникам 1996—2002 гг.:идентификация и интерпретация
• Колесникова С. С. Особенности Я-Концепции подростков с аддиктивным поведением в Телеутском этносе