Terek

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Terek
qaraç.-balk. Терк суу, qum. Терек сув
Terek çayının yuxarı hövzəsi
Terek çayının yuxarı hövzəsi
Ölkə {{Flaqifikasiya/Gürcüstan, Rusiya

| Flaqifikasiya/flaqifikasiya | variant = | miqyas =

}}
Mənbəyi Zilqaxox dağı
Mənbə yüksəkliyi 3 853[1][2] m
Mənsəbi Aqraxan körfəzi
Mənsəb yüksəkliyi - 28 m
Uzunluğu 623[1] km
Su sərfi 305[1] m³/san
Su sistemi Terek → Xəzər dənizi
Hövzəsi Xəzər dənizi
Hövzə sahəsi 43 200[1] km²
Terek (Qafqaz)
Blue 0080ff pog.svg
mənbəyi
Blue pog.svg
mənsəbi
Commons-logo.svg Terek Commonsda


TerekŞimali Qafqazda çay.

Adının etimoloqiyası[redaktə]

Etimoloqiyası ərəb dilində türklər deməkdir. Ərəb saitsiz əlifbasına görə türkləri bildirən söz [ə]trak və t[ə]rak kimi də tələffüz edirdilər. Misal üçün Ətrak çayını və tərəkəmələri göstərmək olar. Terek çayı ərazisində Ərəb Xilafəti dövründə Xəzər xaqanlığının mərkəzi yerləşirdi.

Coğrafiyası[redaktə]

Terek çayının hövzəsi

Uzunluğu 623 km, hövzənin sahəsi 43 200 kv km. Başlanğıcını Baş silsilədəki Zilgəxoh buzlağından götürür. İlk 30 km Baş və Yan sislsilələr arasında axır, sonra Şimala dönür və Yan silsiləni (Dəryal keçidində), Qayalı silsiləni və Qara dağları kəsərək ; Qroznı şəhəri yanında dağətəyi düzənliyə çıxır, və burada Qizeldon, Ardon, Urux, Malku(Baksanla) qovuşur. Malkanın mənsəbindən sonra, çoxsaylı adaları, bankaları olan qumlu-gilli yatağla axır; Sunjanın mənsəbindən aşağı bir sıra qollara və axınlara bölünür. 4000 kv km sahəsi olan delta yaradaraq Xəzər dənizinin Aqrahan körvəzinə tökülür; delta sahəsindəki yatağın vəziyəti bir neçə dəfə dəyişib(1941 ildən axımın böyük hissəsi Karqalin sıçrayışı yatağından keçir).

Hidroqrafiyası[redaktə]

Qidalanması qarışıqdır, axımın 70% yaz-yay vaxtına düşür. Suyun maksimumu iyul-avqust, minimumu fevralda olur. Suyun orta məsrəfi mənsəbindən 530 km(Qroznı şəhəri) 34 kub m/s, mənsəbin 16 km305 kub m/s. Bulanıqlıq 400-500 q/kub m. İl ərzində Terek 9-26 mln arası ton lil çıxarır. Buz rejimi dayanıqsızdır(buz ancaq bəzi sərt qış vaxtları olur). Aşağı axarında zəngin balıq(somon, alabalık, sazan, levrək və b. )eytiyatı var. Terekdan suvarmada yararlanırlar(Tersko-Kumski və başqa kanallar var). Terek üzərində iki SES var, Qroznı, Mozdok, Gizlər. Çayı vadisi ilə hərbi –gürcü yolu keçir.

İstinadlar[redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Большая советская энциклопедия: Терек (река)
  2. Большая советская энциклопедия: Зильгахох