Tort

Tortlar

Tort (it. torta, isp. tortilla) — dünya xalqlarının mətbəxində geniş yayılmış un məmulatı və şirniyyat növüdür.

Ad gününün ən mühüm hadisəsi tortdur. Beləcə tortun bizim həyatımızdakı danılmaz rolunu görə bilərik. Həmçinin düşündükdə, görmək olur ki, insanların heç birinin ad günü, xüsusi mərasimləri tortsuz qeyd edilmir. Çox təəssüf ki, müasir zamanımızda tortun ilk yaradıcısının kim olduğu məlum olmur. Bir çox mütəxəssizlər ilk torta bənzər şirniyyatın İtaliyada meydana çıxdığını bildirir. Linqvistlərin apardığı tədqiqatlara görə məlum olur ki, tort sözü özü italiyan dilindən düşüncə ilə yaradılmış, fantaziya məhsulu kimi tərcümə edilir. Çünki tortu hazırlayarkən bizim hamımız müxtəlif rənglərdən istifadə edirik, çoxlu bəzəyib, yazılar və ornamentlərdən yararlanırıq.

Bəzi insanlar tortun yaradılması haqqında başqa teorialar irəli sürürlər. Hamıya məlumdur ki, Şərqdə hazırlanan şirniyyatlar qurman olmayan insanları belə öz dadı ilə valeh edir. Xüsusi dada, qoxuya malik olan bu şirniyyatlar seçilir. Mütəxəssizlər bildirir ki, qədim zamanlardan hazırlanan desertlət süd, un və küncdən bişirilirmiş. Onların hazırladıqları şirniyyatlar müasir zamanımızda süfrəyə verdiyimiz tortla eynidir.

Tort haqqında müxtəlif fikirlərin irəli sürülməsinə baxmayaraq, unutmaq lazım deyil ki, dünyaya bu deserti dəbə gətirən əsas ölkə Fransa olmuşdur. Bir vaxtı balaca kafelərdə bişirilən tortlar hazırkı dövrümüzdə bütün dünyada məşhurdur. Məhz fransız kulinarları və kondidatları əsrlər boyunca bu möhtəşəmliyi yaratmaq üçün cürbəcür bəzək formaları düzəltmişlər. Əlbəttə həmin bu ölkədə sevgi və romantikanın adı desertlərdir, çünki onlar indiki dövrə qədər hamını valeh edir; beze, krem, karamel, jele və biskvit.

[redaktə] Tort müxtəlif ölkələrdə

Vikitort (Wik-Cake)

Bütün bunlara baxmayaraq hər bir ölkənin mədəniyyətinə uyğun reseptlərdən yararlanaraq tortlar bişirilmişdir. Tortları müxtəli mərasimlələr əlaqədar hazırladıqlarına görə onların forma və ölçüləri də kəskin surətdə fərqlınir. Tortla əlaqədar çoxsaylı faktlar və maraqlı məlumatlar verilmişdir. Bunların çox hissəsi hətta Ginnesin rekordlar kitabına daxil edilmişdir.

Bunlara misal olaraq ABŞ–ın Miçiqan ştatında hazırlanmış tortu göstərmək olar. Bu tort stoldan 13 metr hündür idi və 100 pillədən təşkil edilmişdi. Həmçinin ən ağır tort da ABŞ–da yaradılıb, lakin bu tort Alabama ştatına aid edilir. 50 tondan ibarət olan tort ağırlığına görə seçilir. Bu möhtəşəm tortun bir hissəsini dondurma təşkil edirdi, onun görkəmi isə ştatın coğrafi kartında olduğu kimdir.

Dünyada ən uzun toru Peru kulinarları tərəfindən yaradılmışdır. Onun uzunluğu 46 metrdən ibarət idi. Üzəri bolluca şəkərlə qarışdırılmış meyvələrdən və kremdən olan qızılgüllərindən təşkil olunmuşdu. Daha sonra bu tortu 15 000 hissəyə bölərək, Peruda həmin ay ərzində ad günü olan bütün uşaqlarına payladılar.

Bizim qonşu Rusiya da bu rekordlardan uzaqda qalmamışdır. Ən böyük formada olan tort Moskvanın tanınmış Mərkəzi Univermağının ad günündə hazırlanmışdır. Tort bol formada cem və marsipanla (badam qurəbiyyəsi; döyülmüş badamla şəkərdən hazırlanan şirniyyat) bəzədilmişdir. Onun hündürlüyü Ginnesin rekordlar kitabında mütəxəssiz kimi işləyən ekspertlər tərəfindən ölçülmüşdür. Üç metrdən və üç tondan ibarət olan bu tort seçilirdi.

İlk əvvəl çoxpilləli tortlar Londonda meydana gəlmişdir. Bu kimi tortları zallara gətirərkən öz görkəmi, hündürlüyü, çəkisi ilə mərasim iştirakçılarını heyrətləndirir. Lakin bu tipli proses ilk dəfə olaraq XVIII əsrdə həyata keçirilmişdir. Müasir zamanımızda tortlar beze, marsipan, şokolad, meyvə və merenqa (çalınmış yumurta ağı, qənd və qaymaqdan hazırlanan pirojna) ilə hazırlanır. Tortun bəzədilməsi isə insanın fantaziyasından və onu sifariş verən şəxsin istəklərindən asılı olaraq dəyişir.

[redaktə] Tort Azərbaycanda

Vətənimizdə də çox çeşidli tortlara rast gəlmək mümkündür və hazırkı dövrdə xüsusi kulinarlar tərəfindən hazırlanan şirniyyatlar öz görkəmi, keyfiyyət ilə seçilir.

Toy üçün nəzərdə tutulmuş tortların əksəriyyətinə Qədim Romada rast gəlmək olar, lakin burada tortu gəlinin başı ilə bəzəyirdilər. Xüsusən istəkdən asılı olaraq dəyişikliklər də etmək olurdu. Müasir zamanımızda isə toy üçün nəzərdə tutulan tortlar xüsusən seçilir. Əvvəllər tortların görkəmi əhəmiyyət kəsb etmirdi və onlar çox sadə hazırlanırdı. Beləliklə xüsusi qaydada hazırlanan böyük desertlət bir neçə mərtəbədən təşkil olunur, bol qaydada meyvə və kremlə bəzədilir, bu növdə olan tortlar bizə Amerikadan gəlmişdir. Əlbəttə Amerikaya gedən bu şirniyyat forması da Avropadan həmin qitəyə düşmüşdür.