Yarımsərtqanadlılar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Yarımsərtqanadlılar
Pyrrhocoris apterus
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Buğumayaqlılar
Sinif: Cücülər
Yarımsinif: Açıqçənəlilər
İnfrasinif: Qanadlı cücülər
Dəstə: Yarımsərtqanadlılar
Latın dilində adı
Hemiptera Linnaeus, 1758
Yarımdəstələri

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
şəkil

ÜTMS 103359
MBMM 7524

Yarımsərtqanadlılar, taxtabitilər (lat. Hemiptera s. Rhynchota) — cücülər dəstəsi.

Bədəni yastı və uzunsovdur (uzunluqları 0,7 mm-dən 12 sm-dək). Ağız aparatı xortumşaəkillidir. Qanadları 2 cütdür. Ön qanadlarının yarısı zarlı, yarısı isə nisbətən sərt (adı da buradandır), arxa qanadları zarlıdır. Yarımsərtqanadlıların, bir qayda olaraq, qoxu vəzilıri olur. Bunların xaricə açılan dəliyi yaşlı fərdlərdə döşün alt hissəsində, sürfələrdə isə qarnın üzərində yerləşir. Bu vəzilərin buraxdığı xoşagal-məz qoxu ilə yarımsərtqanadlılar düşmənini qorxudur və öz növündən olan fərdləri cəlb edir. Yer kürəsinin hər yerində yayılmış 25000—30000, o çümlzdzn Aəzrbaycanda 900 növü məlumdur. Yarımsərtqanadlıların həyat tərzi çox müxtəlifdir; əksəriyyəti quruda, müəyyan hissəsi isə suda və onun üzərində (suölçənlər), quruda olan yarımsərtqanadlılar bitkilardə, ağac qabığı və xəzəlin altında, torpaqda, su hövzələri ətrafında və s. yerlərdə yaşayır. Əksər növəri bitkinin generativ hissəsi ilə, bir qismi xırda onurğasızlar va yosunlarla, baziləri balıq körpələri və kürü ilə qidalanırlar. Müəyyən qismi kənd təsərrüfatı bitkilərinin zərərvericiləri olan mənənələri, gənələri, böcək sürfələrini, kəpənəklərin yumurta və tırtıllarını tələf edir, digəri insan və ev quşlarının qanını soraraq parazit həyat sürür. Bəzi növləri insan və bitkiləra xəstəlik keçirirlər. Azərbaycanda yarımsərtqanadlılardan ziyankar bağaçıqMavr bağacığı, yonca, cəmən, çuğundur, bostan və armud taxtabitiləri və s. geniş yayılmışdır. Meşə və kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər vurur. Mübarizə tədbirləri kimyəvi və bioloji üsulla aparılır.