Çılpaq dəmirsəhləb

Çılpaq dəmirsəhləb
Çılpaq dəmirsəhləb
Elmi təsnifat
	Domen: Eukariotlar Klad: Diaphoretickes Ranqsız: Arxeplastidlər Aləm: Bitkilər Klad: Streptofitlər Klad: Ali bitkilər Klad: Çoxsporlu bitkilər Klad: Borulu bitkilər Klad: Toxumlu bitkilər Klad: Çiçəkli bitkilər Klad: Birləpəlilər Dəstə: Qulançarçiçəklilər Fəsilə: Səhləbkimilər Yarımfəsilə: Səhləbkimilər Triba: Səhləbkimilər Yarımtriba: Səhləbkimilər Cins: Dəmirsəhləb Növ: Çılpaq dəmirsəhləb
Beynəlxalq elmi adı
	Gymnadenia conopsea R.Br., 1813;
ITIS	43600
NCBI	59324
EOL	1100605

Çılpaq dəmirsəhləb (lat. Gymnadenia conopsea) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin səhləbkimilər fəsiləsinin dəmirsəhləb cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası

Hündürlüyü 25-60 sm olan, çoxillik bitkidir. Kök yumruları 3-6 bölümlüdür. Gövdəsi əsasından qonur qına bürünmüşdür. Yarpaqları xətvari-neştərşəkilli, ucu sivriləşmiş, eni 2,5 sm-ə qədərdir, yuxarı yarpaqları xırdadır. Çiçək qrupu silindrikdir çoxçiçəkli, uzunluğu 15 sm-ə qədər olan, sıx sünbülcükdür. Çiçək altlığı ellipsvarineştərşəkillidir, sivridir, yuxarıdakılar çiçəkdən qısa, aşağıdakılar isə uzundur. Çiçəkyanlığının yarpaqcıqları uzunsov və yaxud enliyumurtaşəkilli, bənövşəyi-çəhrayı və ya açıq bənövşəyi-qırmızıdır, gözəl ətri var. İyun ayında çiçəkləyir, iyun-iyul aylarında meyvə verir.

Azərbaycanda yayılması

BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, Alazan-Əyriçay, KQ şimal, KQ cənub, KQ mərkəzi, Lənk. dağ. yuxarı (bəzən aşağı) dağ qurşağında .

Yaşayış mühiti

Alp və subalp çəmənliklərində, meşənin açıq yerlərində rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti

Kök yumrularından alınan dərman otu tibbdə istifadə olunur.

Sinonimləri

Homotipik sinonimləri

Habenaria conopsea (L.) Benth.
Habenaria gymnadenia Druce
Orchis conopsea L.
Satyrium conopseum (L.) Wahlenb.

Heterotipik sinonimləri

× Dactylodenia comigera (Rchb.) Aver.
× Dactylogymnadenia comigera (Rchb.) Rauschert
Gymnadenia alpina (Turcz. ex Rchb.f.) Czerep.
Gymnadenia angustifolia Ilse
Gymnadenia anisoloba Peterm.
Gymnadenia comigera Rchb.
Gymnadenia conopsea var. aestivalis W.Foelsche
Gymnadenia conopsea var. alba Gray
Gymnadenia conopsea var. albiflora Zapał.
Gymnadenia conopsea f. albiflora Y.N.Lee
Gymnadenia conopsea lusus albiflora (Zapał.) Zimm.
Gymnadenia conopsea f. albiflora Moldenke
Gymnadenia conopsea proles alpina (Turcz. ex Rchb.f.) Rouy
Gymnadenia conopsea var. alpina Turcz. ex Rchb.f.
Gymnadenia conopsea var. angustifolia Asch. & Graebn.
Gymnadenia conopsea subsp. angustifolia (Asch. & Graebn.) Zimm.
Gymnadenia conopsea var. bieczensis Zapał.
Gymnadenia conopsea var. caucasica Schltr.
Gymnadenia conopsea var. clavata Rchb.f.
Gymnadenia conopsea subsp. comigera (Rchb.) K.Richt.
Gymnadenia conopsea f. comigera (Rchb.) Rchb.f.
Gymnadenia conopsea var. comigera (Rchb.) Rchb.f.
Gymnadenia conopsea f. crenulata (Beck) Soó
Gymnadenia conopsea var. crenulata Beck
Gymnadenia conopsea var. ecalcarata Rchb.f.
Gymnadenia conopsea f. elatior Zapał.
Gymnadenia conopsea var. euroalpina W.Foelsche
Gymnadenia conopsea var. flavida Kurt.Wagner
Gymnadenia conopsea monstr. foliosa Verm.
Gymnadenia conopsea f. gracilis Zapał.
Gymnadenia conopsea var. graminea (Dworschak) Kreutz
Gymnadenia conopsea var. inodora Fr. ex Rchb.f.
Gymnadenia conopsea var. lapponica (J.E.Zetterst.) J.E.Zetterst.
Gymnadenia conopsea f. lapponica J.E.Zetterst.
Gymnadenia conopsea var. latifolia Schltr.
Gymnadenia conopsea lusus leucantha (Schur) Soó
Gymnadenia conopsea var. leucantha Schur
Gymnadenia conopsea subsp. montana Bisse
Gymnadenia conopsea var. montana (Bisse) Soó
Gymnadenia conopsea f. monticola Schur
Gymnadenia conopsea var. neglecta Vöth
Gymnadenia conopsea f. niphobia Engenst.
Gymnadenia conopsea var. odorata (Dworschak) Kreutz
Gymnadenia conopsea var. ornithis (Jacq.) Nyman
Gymnadenia conopsea f. ornithis (Jacq.) Neuman
Gymnadenia conopsea subsp. peloria (Foucault ex Poir.) K.Richt.
Gymnadenia conopsea var. platyphylla Rchb.f.
Gymnadenia conopsea f. praecox (Schönh.) Soó
Gymnadenia conopsea var. praecox Schönh.
Gymnadenia conopsea proles pseudoconopsea (P.E.Parm.) Rouy
Gymnadenia conopsea proles pyrenaica (Philippe) Rouy
Gymnadenia conopsea subsp. pyrenaica (Philippe) K.Richt.
Gymnadenia conopsea var. pyrenaica (Philippe) Nyman
Gymnadenia conopsea f. schurii Soó
Gymnadenia conopsea var. serotina Schönh.
Gymnadenia conopsea subsp. serotina (Schönh.) Dworschak
Gymnadenia conopsea f. serotina (Schönh.) Soó
Gymnadenia conopsea var. sibirica (Turcz. ex Lindl.) Rchb.f.
Gymnadenia conopsea f. subdensiflora C.G.Westerl.
Gymnadenia conopsea f. sublobata Zapał.
Gymnadenia conopsea f. transsilvanica Soó
Gymnadenia conopsea f. trifida (Zapał.) Soó
Gymnadenia conopsea var. trifida Zapał.
Gymnadenia conopsea f. unicuspis C.G.Westerl.
Gymnadenia conopsea var. ussuriensis Regel
Gymnadenia densiflora var. candida G.Foelsche & W.Foelsche
Gymnadenia graminea Dworschak
Gymnadenia ibukiensis Makino
Gymnadenia odoratissima subsp. longicalcarata C.E.Hermos. & Sabando
Gymnadenia odoratissima subsp. pyrenaica (Philippe) Moreno Mor., Rodr.Berd. & Carlón
Gymnadenia odoratissima var. pyrenaica (Philippe) P.Delforge
Gymnadenia ornithis (Jacq.) Rich.
Gymnadenia pyrenaica (Philippe) Giraudias
Gymnadenia sibirica Turcz. ex Lindl.
Gymnadenia splendida Dworschak
Gymnadenia splendida subsp. odorata Dworschak
Gymnadenia splendida var. odorata (Dworschak) W.Foelsche
Gymnadenia transsilvanica Schur
Gymnadenia vernalis Dworschak
Gymnadenia wahlenbergii Afzel. ex Rchb.f.
× Orchigymnadenia comigera (Rchb.) Asch. & Graebn.
Orchis conopea Gras
Orchis conopea var. albiflora Tinant
Orchis conopea var. major Tinant
Orchis conopsea var. comigera (Rchb.) Marcet
Orchis cornopica Mill.
Orchis ornithis Jacq.
Orchis peloria Foucault ex Poir.
Orchis pseudoconopea Gren.
Orchis pseudoconopsea P.E.Parm.
Orchis pyrenaica Philippe
Orchis setacea Gilib.
Orchis suaveolens Salisb.

İstinadlar

Həmçinin bax