Çəhrayı birəotu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Çəhrayı birəotu
Pyrethrum roseum
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Asterid
Sıra:Astraçiçəklilər
Fəsilə:Mürəkkəbçiçəklilər
Cins:Birəotu
Növ: Çəhrayı birəotu
Elmi adı
Pyrethrum roseum
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
IPNI  ???
TPL 

Çəhrayı birəotu (lat. Pyrethrum roseum)[1]birəotu cinsinə aid bitki növü.[2]

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu / Natonal IUCN Status: "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c + 3 cd. Azərbaycanın nadir növüdür. [3][4]

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 35-50 (80) sm hündürlükdədir. Aşağı yarpaqları uzun saplaqlı, ayası uzunsov, ikiqat lələkvari xırda, xətti, sivri hissəciklərə bölünmüşdür. Yuxarı yarpaqları oturaq, kiçilmiş, ensiz xətti hissəciklərə bölünmüşdür. Səbətləri tək-tək, iridir. Sarğı 15–20 mm enində, yarpaqcıqları üçbucaqlı-lansetvari, enli, çox tünd rəngli zarlı kənarlıdır. Dilşəkilli çiçəkləri parlaq-çəhrayıdır. Toxumcaları 3 mm uzunluqda, dişli taclıdır.[3][4]

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çiçəklənmə dövrü iyul ayına, toxumlama avqust ayına təsadüf edir. Mezofit bitkidir. Subalp qurşağının çəmənlərində və hündür otluqlarda rast gəlinir. Dərman və dekorativ bitkidir.[5][6]

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Böyük Qafqazın Quba sahəsi (Qusar rayonu –Sudur kəndi), şərq və qərb hissələri, Kiçik Qafqazın şimal hissəsi və Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Ordubad rayonu) .[7][8]

Sayı və tendensiyası[redaktə | əsas redaktə]

Populyasiyaya az rast gəlinir. Təhlükə amillərinin təsirinə məruz qalması populyasiyanın azalma tendensiyasını sübut edir [6].

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Antropogen təsirlərə məruz qalır. Yayıldığı ərazilərdə dekorativ bitki kimi toplandığı və ot çalındığı üçün bitki toxumlama fazasına çata bilmir.

Mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, həmçinin toxum banklarında toxumlarının saxlanması, bərpasını təmin etmək, yeni yayılma yerlərini axtarmaq.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsinin rayonlarında subalp qurşağında yayılmışdır. Çəmənlərdə və hündür otluqda bitir. * Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.[9]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  3. 1 2 Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı.Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri.ıı nəşr Bakı-2013
  4. 1 2 "Arxivlənmiş surət". 2017-05-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-05-01.
  5. Флора Азербайджан, 1961.
  6. Губанов И.А., Крылова И.Л., Тихонова В.Л., 1976.
  7. Mustafayeva S.C., 2008.
  8. Talıbov T.H., İbrahimov Ə.Ş., 2008.
  9. Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva,Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019