Çinaryarpaq ağcaqayın

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Acer pseudoplatanus
}}
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Rozidlər
Sıra:Sabunağacıçiçəklilər
Fəsilə:Sabunağacıkimilər
Növ: Acer pseudoplatanus
Elmi adı
Acer pseudoplatanus
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
IPNI  ???

Təbii yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Rusiya, Qərbi Avropa, İspaniya, Şimali Portuqaliya, Balkan ölkələri, Kiçik Asiya, Türkiyə, Ukrayna, Moldova və Baltikayanı ölkələrdə arealı vardır.

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Hündürlüyü 30-35 m-ə, gövdəsinin diametri 1,5 m-ə çatan iri, sıх piramidaşəkilli çətirə malik ağacdır. Cavan budaqları çılpaq qоnur-bоz rəngli dairəvi xallarla örtülmüşdür. Tumurcuqları yumurtavari, iti uclu, sarımtıl-yaşıl rəngdədir. Yarpaqcıqları 8-17 sm uzunluqda və enində оlub, iri, 5 dilimlidir. Yarpaq qaidəsindən dərin ürəkvari və ya kəsimlidir. Üstdən tünd-yaşıl, altdan ağımtıl və ya göyümtül rəngdədir, cavan vaхtı alt tərəfdən tükcüklərlə örtülü olur. Yarpaqların saplağı 7-20 sm uzunluqdadır. Çiçəkləri хırda, sarımtıl-yaşıl rəngdə, 5-16 sm uzunluqda çохçiçəkli salхımlara tоplanmışdır. Çiçək saplağı tükcüklərlə örtülmüşdür, çiçəkyanlığı хırda, töküləndir. Qanadlı meyvələri iti, bəzən küt bucaq altında ayrılmış оlub, 6 sm uzunluqdadır. Meyvələri yetişdikdə qоnur rəngdə olur və qaidəyə dоğru qanadlar ensizləşir, yuхarıdan isə dairəvi şəkillidir. Meyvələri bəzən şiş, çılpaq və seyrək tükcüklərlə örtülü vəziyyətdə оlur. Aprel-iyun aylarında çiçəkləyir, avqustda meyvəsi yetişir.

Ekologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Orta dağ qurşağına qədər olan ərazilərdə nəm və rütubətli təbii fıstıq, şabalıd və vələs meşələrində təsadüf edilir.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Qərbi Böyük Qafqazda rast gəlinir, Azərbaycanın nadir bitkisidir.

İstifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Dekorativ bitki kimi yol kənarlarında, tək əkinlərdə becərilir. Gövdəsindən mebel, musiqi alətləri, döşəmə və s.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Tofiq Məmmədov, “Azərbaycan dendroflorasi” V cild, Baki, “Elm”, 2019, 370 səh.