Çinaryarpaq ağcaqayın

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Acer pseudoplatanus
Acer pseudoplatanus
Acer pseudoplatanus.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Rozidlər
Sıra:Sabunağacıçiçəklilər
Fəsilə:Sabunağacıkimilər
Növ: Acer pseudoplatanus
Elmi adı
Acer pseudoplatanus
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 
TPL 

Təbii yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Rusiya, Qərbi Avropa, İspaniya, Şimali Portuqaliya, Balkan ölkələri, Kiçik Asiya, Türkiyə, Ukrayna, Moldova və Baltikayanı ölkələrdə arealı vardır.

Sinonim[redaktə | əsas redaktə]

  • Acer abchasicum Rupr.
  • Acer atropurpureum Dippel
  • Acer bohemicum C.Presl ex Opiz. [Invalid]
  • Acer dittrichii Ortm.
  • Acer erythrocarpum Dippel
  • Acer euchlorum Dippel
  • Acer fieberi Opiz [Invalid]
  • Acer hybridum Bosc
  • Acer majus Gray
  • Acer melliodorum Opiz
  • Acer montanum Garsault [Invalid]
  • Acer opizii Ortmann ex Opiz.
  • Acer opulifolium Thuill.
  • Acer procerum Salisb.
    • Acer pseudoplatanus var. acuminatum Tausch
    • Acer pseudoplatanus f. albertsii Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. albomarmoratum Pax
    • Acer pseudoplatanus var. albovariegatum Hayne ex Loudon
    • Acer pseudoplatanus f. albovariegatum (Hayne ex Loudon) Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. annae Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. anomalum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. argutum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. atropurpureum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. aucubifolium Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. aureovariegatum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. bicolor Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. brevialatum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. coloratum Pax
    • Acer pseudoplatanus var. complicatum H.Mort.
    • Acer pseudoplatanus f. complicatum (H.Mort.) Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. concavum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. costorphinense Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. crispum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. cruciatum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. cupreum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. discolor Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. dittrichii (Ortm.) Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. erythrocarpum (Carrière) Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. erythrocarpum Carrière
    • Acer pseudoplatanus f. euchlorum Späth ex Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. fieberi Pax
    • Acer pseudoplatanus var. flava-variegatum Loudon
    • Acer pseudoplatanus f. flavescens Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. grandicorne Borbás
    • Acer pseudoplatanus var. handjeryi Späth ex Rehder
    • Acer pseudoplatanus f. handjeryi (Späth ex Rehder) Geerinck
    • Acer pseudoplatanus f. handjeryi Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. insigne Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. laciniatum Loudon
    • Acer pseudoplatanus f. laetum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. latialatum (Pax) Pax
    • Acer pseudoplatanus var. latialatum Pax
    • Acer pseudoplatanus f. leopoldii Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. longifolium Loudon
    • Acer pseudoplatanus f. luteovirescens Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. lutescens Pax
    • Acer pseudoplatanus var. macrocarpum Spach
    • Acer pseudoplatanus var. medium Spach
    • Acer pseudoplatanus f. metallicum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. microcarpum Spach
    • Acer pseudoplatanus var. nebrodense Tineo ex Pax
    • Acer pseudoplatanus f. neglectum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. nervosum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. nizetii Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. opizii (Ortmann ex Opiz.) Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. palmatifidum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. pseudonizetii Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. purpurascens Pax
    • Acer pseudoplatanus f. purpureum (Loudon) Rehder
    • Acer pseudoplatanus var. purpureum Loudon
    • Acer pseudoplatanus f. quadricolor Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. quinquelobum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. rubromaculatum Pax
    • Acer pseudoplatanus f. sanguineum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. serotinum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. serratum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. siculum Guss.
    • Acer pseudoplatanus f. siculum (Guss.) Borbás
    • Acer pseudoplatanus f. spaethii Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. subintegrilobum Pax
    • Acer pseudoplatanus var. subobtusum DC.
    • Acer pseudoplatanus f. subparallelum Borbás
    • Acer pseudoplatanus var. subtrilobum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. subtruncatum Pax
    • Acer pseudoplatanus var. ternatum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus var. tomentosum Tausch
    • Acer pseudoplatanus var. triangulare Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. tricolor Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. trilobatum Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. variegatum (Weston) Rehder
    • Acer pseudoplatanus subsp. villosum (J.Presl & C.Presl) Parl.
    • Acer pseudoplatanus var. vitifolium Tausch
    • Acer pseudoplatanus f. vitifolium (Tausch) Schwer.
    • Acer pseudoplatanus f. worleei Rosenthal ex Schwer.
  • Acer purpureum Dippel
  • Acer quinquelobum Gilib. [Invalid]
  • Acer rafinesquianum Dippel
  • Acer villosum C.Presl
  • Acer wondracekii Opiz
  • Acer worleei Dippel[1]

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Hündürlüyü 30-35 m-ə, gövdəsinin diametri 1,5 m-ə çatan iri, sıх piramidaşəkilli çətirə malik ağacdır. Cavan budaqları çılpaq qоnur-bоz rəngli dairəvi xallarla örtülmüşdür. Tumurcuqları yumurtavari, iti uclu, sarımtıl-yaşıl rəngdədir. Yarpaqcıqları 8-17 sm uzunluqda və enində оlub, iri, 5 dilimlidir. Yarpaq qaidəsindən dərin ürəkvari və ya kəsimlidir. Üstdən tünd-yaşıl, altdan ağımtıl və ya göyümtül rəngdədir, cavan vaхtı alt tərəfdən tükcüklərlə örtülü olur. Yarpaqların saplağı 7-20 sm uzunluqdadır. Çiçəkləri хırda, sarımtıl-yaşıl rəngdə, 5-16 sm uzunluqda çохçiçəkli salхımlara tоplanmışdır. Çiçək saplağı tükcüklərlə örtülmüşdür, çiçəkyanlığı хırda, töküləndir. Qanadlı meyvələri iti, bəzən küt bucaq altında ayrılmış оlub, 6 sm uzunluqdadır. Meyvələri yetişdikdə qоnur rəngdə olur və qaidəyə dоğru qanadlar ensizləşir, yuхarıdan isə dairəvi şəkillidir. Meyvələri bəzən şiş, çılpaq və seyrək tükcüklərlə örtülü vəziyyətdə оlur. Aprel-iyun aylarında çiçəkləyir, avqustda meyvəsi yetişir.

Ekologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Orta dağ qurşağına qədər olan ərazilərdə nəm və rütubətli təbii fıstıq, şabalıd və vələs meşələrində təsadüf edilir.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Qərbi Böyük Qafqazda rast gəlinir, Azərbaycanın nadir bitkisidir.

İstifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Dekorativ bitki kimi yol kənarlarında, tək əkinlərdə becərilir. Gövdəsindən mebel, musiqi alətləri, döşəmə və s.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Tofiq Məmmədov, “Azərbaycan dendroflorasi” V cild, Baki, “Elm”, 2019, 370 səh.
  1. Çinaryarpaq ağcaqayın:''The Plant List saytında takson barədə məlumat. (ing.)