Çində su təchizatı və sanitariya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Şanxaydakı çayın görüntüsü

Çində su təchizatı və sanitariyaÇin Xalq Respublikasının su ehtiyatlarının idarə olunması. Çində su çatışmazlığı və çirklənmə böyük çətinliklər yaradır[1][2].

Su ehtiyatları[redaktə | əsas redaktə]

Çinin çay axarlarının ümumi ehtiyatları il ərzində 2800 km3 təşkil edir[3]. Bu ölçüyə görə, Çin Braziliya, Rusiya, Kanada və ABŞ-dan sonra dünya üzrə beşinci yeri tutur. Lakin adambaşına cəmi ildə 2200 m3 düşür ki, bu da orta dünya göstəricinin cəmi 1/4 hissəsini təşkil edir. Bu səbəbdən də Çin 149 ölkə arasında 109-cu yerdə qərarlaşmışdır. Ehtimal edilir ki, 2030-cu ilə Çinin əhalisi 1,6 milyard nəfərə çatarsa adambaşına su təminatı ilə 1760 km3 qədər azalacaq[3].

Müxtəlif rayonlarda yerüstü və yeraltı axınların paylanması arasında çox böyük qeyri-bərabərlik vardır ki, bu da vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Çünki bərpa olunan su ehtiyatlarının Çinin regionları üzrə paylanması heç də bərabər göstəricilərə malik deyildir[3].

Xuanxe, Xuayxe və Xayxe çayları hövzələrinin, eləcə də becərilən kənd təsərrüfatı torpaqlarının 45%-nin yerləşdiyi və Çin əhalisinin 36%-inin yaşadığı ölkə ərazisinin yarısını tutan axarı olmayan şimal-qərb vilayətlərinin payına su resurslarının cəmi 12 %-inin düşməsi faktı da su ehtiyatlarının paylanmasında disproporsiyanı əks etdirir[3].

Yaranmış uğursuz situasiyaya bu və ya başqa dərəcədə bol suvarılma tələb edən bitkilərin (düyü, qarğıdalı, buğda) əkilməsinin genişləndirilməsi, Çin sənayesində suyun yenidən istifadəsinin aşağı əmsalı səbəb olur. Bu əmsal hal-hazırda 30 %-i keçmir, hansı ki, inkişaf etmiş ölkələrdə bu kəmiyyət 75 % təşkil edir[4].

Sudan istifadənin strukturu hal-hazırda bu şəkildədir: bütün suyun 66 %-i süni suvarma ehtiyaclarına xərclənir. 1990-cı illərdə bu məqsədlə suyun 82 %-i istifadə olunurdu. 23% sənaye ehtiyaclarına gedir. Ölkədəki islahatların başlanğıcında 10,3 % idi. 7%-i kənd əhalisi işlədir və bütün su ehtiyatlarının təxminən 4%-dən şəhərdə yaşayanlar istifadə edir[4].

Su təminatı probleminin əhəmiyyətini Çində yaxşı başa düşürlər və onun həlli üşün ciddi səy göstərirlər. Yaxın zamanlarda ölkənin bütün su resurslarının əsaslı təftişinin keçirilməsi nəzərdə tutulur. Əvvəllər bu cür tədqiqatlar 1940-cı, 1950-ci və 1997-1998-ci illərdə həyata keçirilmişdir. Növbəti təftiş üç illik nəzərdə tutulur və daha əhatəli və səhih olmağı vəd edir[4].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. BBC News. China to clean up polluted lake. 27 October 2007.
  2. Hook, Leslie. "China: High and dry: Water shortages put a brake on economic growth". Financial Times (May 14, 2013).
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Həbibzadə Еlcan İbrahim оğlu – Salam, Çin. Bakı: Azərnəşr, 2007. səh. 11
  4. 4,0 4,1 4,2 Həbibzadə Еlcan İbrahim оğlu – Salam, Çin. Bakı: Azərnəşr, 2007. səh. 12