İj (Kama çayının qolu)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
İj
Izhevsk lakeview.jpg
Ölkə
Mənsəbi Kama çayı
Uzunluğu
  • 237 km
Su sərfi 34,1 m³/s
Hövzəsinin sahəsi 8.510 km²
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Izh River.JPG

İj çayı — Kama çayının sağ qolu olub, Tatarıstan və Udmurtiya respublikalarının ərazisindən keçir. 1978-ci ildən təbii abidə kimi qorunur.

Axımı[redaktə | əsas redaktə]

İj çayı Böyük və Kiçik İj çaylarının birləşməsi ilə formalaşır. Çay öz mənbəyini Udmur respublikasının İqrin və Yaşkur-Bodin rayonlarının sərhəddində yerləşən Kiçik Ovşor kəndindən götürür. Çay Tatarıstan və Udmur respublikaları ərazisində şimaldan cənuba doğru istiqamətdə axır (Udmur respublikasında çayın uzunluğu 97 km-dir) və 124 km sonra Kama çayına tökülür. İj çayının mənsəbində Nijnekamı su anbarı yerləşir.

Çayın uzunluğu 237 km-dir. (Böyük İj çayıda daxil edilərsə 259 km). Çayın hövzəsi 8510 kv.km, həmçinin İj gölməçəsindən 1640 kv.km çoxdur.

Su hövzəsi yüksək düzənlikdə yerləşir ki, onun da relyefi Sarapul (hipsometrik hündürlüyü 100–150 m) və Mojqin (hipsometrik hündürlüyü 200–250 m) düzənliklərinə ayrılır. Meşəlik dərəcəsi 40%-dir.

Çay qarışıq sularla qidalanır, əsasən yayda yeraltı sularla qidalanır. Çay əsasən noyabr ayının ilk 10 günlüyündə donur və 3,5 ay davam edir.Buzda sürüşmə 5-6 sutka çəkir və aprelin ilk 10 günlüyünə kimi davam edir. İllik bolsusuluğu 55,8% yazda (mart-iyun) olur. Yayda azalır.

Mənası[redaktə | əsas redaktə]

Bulqar dilində İj-çay, udmurt dilində isə qoyun deməkdir.

Qolları[redaktə | əsas redaktə]

Sağ qolu[redaktə | əsas redaktə]
  • Bobin
  • Aqrız
  • Postol
  • Piroqov
  • Lyuk
  • Cur
Sol qolu[redaktə | əsas redaktə]
  • Kırıkmas
  • Qədim Qenka
  • Pozim
  • Bojoyka

Yaşayış məntəqələri[redaktə | əsas redaktə]

Çay ətrafındakı yeganə şəhər İjevsk şəhəridir. Şəhər adını İjevsk zavodundan sonra yaranıb. Bununla yanaşı burada çoxlu qəsəbə və kəndlərdə mövcuddur: Yaqan, İj-Bayki

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • İj //Böyük Sovet Ensiklopediyası: [30 t]. baş redaktor:A.M.Poxorov1969-1978
  • Abaçeva A.A.İj çayının bitki örtüyü. İj Dövlət Universiteti