İkitayqabıqlı molluskalar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
İkitayqabıqlı molluskalar
Elm Geologiya

İkitayqabıqlı mollus­ka­lar (Bivalvia) - dəniz, şorsu və şirin su hövzələrinin adi sakin­ləri olub, ikitərəfli - simmetriyalı heyvan­lar­dır. Hazırda 20000-ədək növü məlum­dur. Qabığın ölçüsü 1 sm-dən 1.5 m-ə çatır. Qabığın tayları bir-birinə bərabər olma­ya da bilər. Dairəvi, oval, dairəvi-üçkünc, dairəvi-dörd­künc, uzunsov lan­set­vari və b. formalarda olur. Yumşaq bədən tama­milə və ya qismən qabıq içərisində, daxili or­qanlar mantiyada yerləşir. İkitayqabıqlı mollus­ka­lar passiv qidalanan orqanizmlərdir, qida su axını ilə birlikdə ağız boşluğuna daxil olur. bu molluskalar ancaq üzvi detritlə və müxtəlif mikroorqanizmlərlə qidala­nır­lar, süngərlər və arxeosiatlar kimi biofiltra­torlar hesab olunurlar. Mantiya, üç təbəqədən ibarət olan qabıq ifraz edir. Xarici üzvi (konxiolin) təbəqə iki daxili (prizmatik və lövhəvari) karbonat təbə­qəni aşın­madan qoruyur. Man­tiya qa­nadının arxa qur­ta­racağı uzana­raq müx­təlif uzunluqlu giriş (alt) və çıxış (üst) sifonları əmələ gətirir. Alt (qəlsəmə və ya tənəffüs) sfon vasitəsilə su əvvəlcə qəl­səmə­lərə sonra isə ağız dəliyinə daxil olur və üst (anal) sifon va­sitəsilə manti­yadan kənara çıxır. Qabığın xarici səthi hamar və ya bəzəkli (qabırğa, düyməcik, düyün və b.) skulptur ele­mentlərlə örtülü olur. Mühüm sistematik əlamət kimi qabığın forması və diş aparatının quru­luşu qəbul edilmişdir.  İkitayqabıqlı mollus­ka­lar müx­təlif duzluluqlu və və temperaturlu hövzə­lərdə yaşayır; əsa­sən sublitoral zonada məs­kunlaşsalar da, ümumiy­yətlə, litoraldan abissala qədər rast gəlir. Dibdə yaşayan ikitayqabıqlılar qrunt üzərində asta-asta hərə­kət edir. Bir çox formalar dibdə sərbəst uzanır, ya da dibə yapışır (ostrealar) və ya bissus bağları ilə (midiyalar və b.) təhkim olunur. Oturaq həyat keçirən ikitay­qabıq­lılar saylar (banka) qura bilir.  İkitayqabıqlı mollus­ka­lar bir çox cinsləri lilli qrunta soxularaq və ya bərk süxurları deşərək yuva qura bilirlər. İkitayqabıqlı mollus­ka­lar bəzi üzvi və ya üzvi-qırıntı süxurların - qabıq əhəng­daşlarının əsas hissəsini əmələ gətirir. Təbaşir dövründə rudistlər rif­quran orqanizmlər olmuşdur. İkitayqa­bıqlı­ların bir çox nümayəndələrinin (rudistlər, inoseramlar, ausellinalar və b.) mezozoyun stratiqrafik bölgüsü üçün mühüm əhəmiyyəti vardır. Kembri - müasir. 

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı:  679.