İndeksləşdirmə (iqtisadiyyat)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin

İqtisadiyyatda indeksləşdirmə  (lat. index  — müqavilənin, kreditin, əmək haqqının, pensiyanın, müavinətlərin, əmanətlərin və s.-nin məbləğini istehlak qiymətləri indeksi ilə əlaqələndirməklə inflyasiyadan qorunmaq vasitəsidir.

İndeksləşdirmə növləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əhalinin gəlirlərinin indeksləşdirilməsi — istehlak mallarının və xidmətlərin qiymətlərinin artması nəticəsində gəlirlərdə yaranan itkilərin tam və ya qismən kompensasiyası.

Dünya təcrübəsində əhalinin gəlirlərinin indeksləşdirilməsinin iki əsas forması mövcuddur:

  • avtomatik, burada əmək haqqının və digər gəlirlərin indeksləşdirilməsi qiymət artımına mütənasib olaraq artır;
  • Avropa İttifaqı ölkələrində istifadə olunan yarı avtomatik (müqavilə əsasında). Bu indeksləşdirmənin mahiyyəti ekspert alimləri cəlb etməklə işəgötürənlər, həmkarlar ittifaqları və dövlət qurumlarının nümayəndələri ilə danışıqlar aparmaqdır. Danışıqların nəticəsi kollektiv müqavilələrin bağlanması üçün sosial müdafiənin aşağı həddi müəyyən edən tövsiyələrdir.

Əmanətlərin indeksləşdirilməsi — ümumi qiymət səviyyəsi dəyişdikdə əmanətçiyə ödənilən faiz dərəcəsinin ölçüsünün avtomatik dəyişməsi.

Vergi indeksasiyası — rəsmi istehlak qiymətlərinin artım indeksinə və ya əmək haqqı indeksinə uyğun olaraq gəlir vergisinin avtomatik dəyişməsidir.

Məsələ[redaktə | mənbəni redaktə et]

Təxmini dəyərin indeksasiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

, burada Р — baza dövründə layihənin qiyməti; CPI — istehlak qiymətləri indeksi.

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Новый экономический словарь / Под редакцией А. Н. Азрилияна — М.: Институт новой экономики, 2006. ISBN 5-89378-014-0