İntranet

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

İntranet - Internet protokolları olan TCP/IP protokolları ilə korporativ şəbəkə də qurmaq olar. Bu şəbəkədə də İnternetdə olduğu kimi HTML səhifələri, keçidlər, URL ünvanları, Veb-saytlar yerləşdirmək olar və bu şəbəkənin İnternet şəbəkəsinə qoşulmağı o qədər də vacib deyil. Belə şəbəkə İntanet (İntraşəbəkə) adlanır və İnternetdən fərqi ondan ibarətdir ki, xaricdən bu şəbəkəyə müraciət mümkün deyil. İntranetin köməyi ilə informasiya mübadiləsi təşkilat daxilində aparılır ki, bu da həm vaxta, həm də pula qənaət deməkdir.Müasir dövrdə informasiya-kommunikasiya texnologiyaları cəmiyyətin inkişafına təsir göstərən əsas amillərdən birinə çevrilmiş, onun əhatə dairəsi dövlət strukturlarını və vətəndaş cəmiyyəti institutlarını, sosial-iqtisadi sahələri, elm və təhsili, mədəniyyəti, bütövlükdə insanların həyat tərzini əhatə etmişdir. Bir çox inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının yaratdığı üstünlüklərdən lazımi səviyyədə faydalanır, iqtisadi sahədə böyük uğurlara imza atırlar. İnformasiya cəmiyyətinə istiqamətlənmiş yolun bəşəriyyətin gələcəyinə gedən yol olduğu artıq heç kimdə şübhə doğurmur.İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqinin səviyyəsi hər bir ölkənin intellektual və elmi potensialının, dövlət idarəçiliyində şəffaflığın, demokratiyanın inkişafının əsas göstəricilərindəndir. Dünya bazarında elektron ticarətin rolunun artdığı müşahidə olunur və ümumilikdə, hazırda ölkələrin iqtisadi rəqabət aparmaq qabiliyyəti onların informasiya-kommunikasiya texnologiyalarından səmərəli istifadəsindən əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır.

XX əsrin ortalarında meydana gələrək təşəkkül tapmış ən yeni elm sahələrindən biri olan informatika və kompyuter texnologiyası  ilk növbədə istənilən informasiyanın müasir kompyuterlər və digər elektron  hesablama texnikası vasitələrinin köməyi ilə yığılması, saxlanması, emalı, axtarışı, ötürülməsi metodologiyası, nəzəriyyəsi ilə məşğul olur. Aldığı əmrlər sayəsində milyonlarla işi qısa zaman fasiləsində görərək ən çətin hesablamaların imtahanından asanlıqla keçən  kompyuter indi bəşəriyyətin inkişafını öz çiyinlərin də daşıyır. Son illərdə kompyuter texnologiyasının inkişafı onu texniki bir fənndən fundamental elmə çevirmişdir. Bununla yanaşı kompyuter texnologiyası və proqramlaşma elmi elmlər sistemində birləşdirici funksiyasını yerinə yetirməklə bərabər, yeni elmi istiqamətlərin yaranmasına və inkişafina səbəb olmuşdur. Digər tərəfdən yeni informasiya şəbəkələrinin yaranması, qlobal informasiya mübadiləsinin həyatın bütün sahələrində həll edici rola malik olması, ən müasir elmi və texniki yeniliklərin əldə olunması tələbi qeyd olunan məsələnin hansı dərəcədə vacib olduğunu sübut edir.Beləliklə müasir iqtisadiyyat  bu inqilabi yeniliklərlə hesablaşmaya bilməz. Bu yenilikləri nəinki nəzərə almamaq, hətta onların iqtisadiyyata ləng tətbiqi həmin  şirkətlər üçün  son dərəcə ağır nəticələnə bilər. Qərbi Avropa ölkələrinin və Rusiya şirkətlərinin təcrübəsində belə hallar dəfələrlə yaşanmışdı. Bununla əlaqədar olaraq olaraq əsas məqsəd yeni, “rəqəmsal iqtisadiyyat”ın lokomotivi olan, ədəbiyyatlarda müxtəlif cür şərh olunan, hələ də formalaşma mərhələsində olan informasiya cəmiyyətinin yeni iqtisadi cizgilərinin elektron kommersiyanın təhlili əsasında təsvir olunmasıdır. Formalaşan yeni iqtisadiyyatın digər bir xüsusiyyəti onun  qlobal xarakter daşımasıdır.

Müasir korporasiyalar idarəetmə sisteminə malik olan və ümumi məsələləri həll edən müəssisələr birliyidir. Bir qayda olaraq, çox geniş əraziyə yayılırlar və onların tərkibinə daxil olan müəssisələr müxtəlif ölkələrdə və hətta müxtəlif qitələrdə yerləşirlər. Müasir korporasiyaların fəaliyyətini, idarə olunmasını və inkişafını təmin etmək üçün korporativ informasiya fəzasının (KİF) yaradılması zərurəti meydana çıxır. KİF istənilən korporasiyanın sistemli fəaliyyətinin əsasıdır. Bu gün korporasiyaların KİF-lərini informasiya texnologiyalarını (İT) tətbiq etmədən yaratmaq mümkün deyil. Korporasiyanın ayrı-ayrı resurslarının korporativ informasiya-kommunikasiya sistemi ilə birləşdirilməsi onları ümumkorporativ səviyyəyə çıxarır. Korporasiyada hər bir subyekt KŞ-nin vasitəsi ilə digər subyektlərlə müxtəlif səviyyələrdə informasiya qarşılıqlı əlaqələri yaradır. Belə qarşılıqlı əlaqələrin nəticəsində korporasiya daxilində informasiyanın paylanması və mübadiləsi baş verir.

Beləliklə, KİF vahid prinsip və ümumi qaydalar əsasında fəaliyyət göstərən informasiya resursları və sistemləri, telekommunikasiya sistemləri və şəbəkələri məcmusudur. Müasir korporasiya mürəkkəb və çoxprofilli strukturdur. Bu səbəbdən də o paylanmış iyerarxik idarəetmə sisteminə malik olur. Bundan başqa, korporasiyaya bir-birindən uzaqda yerləşən muəssisələr, şöbələr və inzibati ofislər daxildirlər. Belə bir müəssisələr birliyinin mərkəzləşdirilmiş şəkildə idarə edilməsini təmin etmək üçün korporativ şəbəkələr (KŞ) yaradılır.

KŞ korporasiyanın hesablama, kommunikasiya və informasiya resurslarının birləşdirilməsi və elektron verilənlərin (məsələn, elektron sənədlərin, səsin, video görüntünün və s.) ötürülməsi üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi şəbəkədir. Ümumi halda, KŞ korporasiyada istifadə olunan müxtəlif tətbiqi proqramlar arasında informasiya mübadiləsini təmin edən sistemdir. KŞ sistem və tətbiqi proqram təminatları, şəbəkə adapterləri, konsentratorlar, komutatorlar və marşrutlayıcılar, kabel sistemi kimi müxtəlif komponentlərdən ibarətdir. İngilis dilli ədəbiyyatda KŞ “enterprise-wide networks” adlandırılır və tərcüməsinə uyğun olaraq müəssisə miqyaslı şəbəkə kimi adlandırılır. Bu termin özündə birləşmə mənasını daşıyır, yəni KŞ bir qayda olaraq bir neçə qeyri-bircinsli şəbəkələrin (bir müəssisəyə firmaya məxsus olan) birləşməsi nəticəsində əmələ gəlir (məsələn, kampus şəbəkəsinin, lokal şəbəkələrin (LŞ), territorial şəbəkələrin, İnternet və digərlərinin). Müasir KŞ müxtəlif növ xidmətləri təmin edir. Bu xidmətlərə verilənlərin ənənəvi ötürülməsi, İP-telefoniya, video və audio konfranslar və videoyayımlar, mihafizə və videonəzarət aiddir

Azərbaycanda da İKT sahəsinin inkişaf etdirilməsi üzrə dövlət siyasəti bu prinsip üzərində qurulur və beynəlxalq təcrübəyə əsaslanır. Son illərdə ölkədə informasiya cəmiyyətinin bərqərar olması və bunun tərkib hissəsi kimi İKT-nin geniş tətbiq edilməsi istiqamətində sistemli fəaliyyət aparılır. Hal-hazırda respublikada İKT sektorunun inkişaf tempi bu sahədə ümumdünya göstəricilərini təxminən üç dəfə qabaqlayır.

Bu buraxılış işində müasir dünyada ən geniş yayılmış komputer şəbəkələrindən biri olan və müəssisələr daxilində istifadə edilən intranet şəbəkəsindən söhbət gedəcək.İntranet hər hansı bir müəssisənin daxilində yaradılır və hansı coğrafi məkandə yerləşməsindən asılı olmayaraq müəssisənin istənilən bir binası və ya filialı digərilə təhlükəsiz şəkildə informasiya mübadiləsi apara bilər və yaxud hər hansı bir iş layihəsilə əlaqədar müəyyən proseslərdə iştirak edə bilər.İntranet şəbəkələri də digər şəbəkələr kimi istifadəsi genişləndirilməlidir.

Azərbaycanda da bu tip komunikasiya şəbəkələrindən istifadə labüddür. Əsasəndə ölkəmizdə yerləşən böyük həcmli müəssisələr bu şəbəkələri yarada və istifadə edə bilərlər.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]