İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panelin altıncı qiymətləndirmə hesabatı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin

İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panelin altıncı qiymətləndirmə hesabatı — İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panelin (IPCC) son belə hesabatı. Əvvəlkidən yeddi il sonra dərc edilir[1]. Əvvəlki beşinci qiymətləndirmə hesabatı 2013–2014-cü illərdə dərc edilir. Altıncı qiymətləndirmə dövrü 2015-ci ildə iqlim dəyişikliyi üzrə Paris Sazişinin qəbulundan sonra ilk hesabat seriyası idi.

Hesabata 67 ölkədən 270-dən çox alim öz töhfəsini verib[2]. Готовился он с 2016 года, должен быть полностью закончен в 2022-м (с публикацией обобщающего доклада)[3]. O 2016-cı ildən hazırlanır və 2022-ci ildə tam başa çatdırılmalıdır (ümumi hesabatın dərci ilə). 2018-ci ilin əvvəlində İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panel "Qlobal istiləşmə 1,5 °C" adlı xüsusi hesabat dərc etmişdi ki, burada planet artıq 1°C-lik qlobal istiləşmədən əziyyət çəkir və niyə istiləşməni 1,5°C-ə qədər məhdudlaşdırmaq lazımdır[4].

İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panelin altıncı qiymətləndirmə hesabatına görə, dünya artıq ekstremal iqlim dəyişikliyindən qaçmaq iqtidarında deyil: 2020-ci illərdə karbon qazı və digər istixana qazları emissiyalarında əhəmiyyətli azalmalar baş vermədikdə qlobal istiləşmə 1,5 °C və 2°C-dən çox olacaq.

Məzmun[redaktə | mənbəni redaktə et]

Qeyd edildiyi kimi, 2021-ci ildə "Niyə və nə baş verir?" sualına cavab verən iqlim dəyişikliyinin fiziki əsaslarına dair bir cild nəşr olunur. 2022-ci ildə təbiətə, iqtisadiyyata və insanların həyatına təsiri ilə bağlı bir cildin nəşrinin ardınca — "Bu, necə təsir edir?" nəşr edilir. Son üçüncü cild "Nə etməli?" sualına cavab verir[5].

İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panelnin altıncı qiymətləndirmə hesabatının birinci cildi, onun I işçi qrupu — "İqlim Dəyişikliyi 2021: Fiziki Elm Əsası" 9 avqust 2021-ci ildə dərc edilmiş, diqqəti müşahidə edilən və gözlənilən iqlim dəyişikliklərinin elmi əsaslarına, onların fiziki əsaslarına yönəldir. Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü Olqa Solomina qeyd edir: "İlk növbədə, istiləşmənin ən pessimist ssenari üzrə baş verməsi həyəcanvericidir — bir neçə il əvvəl gözləniləndən daha sürətli və daha intensivdir. Çox güman ki, onu 1,5 dərəcə içində saxlamaq (Paris razılaşmasına əsasən, sənayedən əvvəlki dövrlə müqayisədə) uğur qazana bilməyəcək və 15 ildən sonra istixana qazlarının antropogen emissiyalarının həcmi dəyişməsə, bu səviyyəni keçəcək"[6]. Fransanın Ekoloji İnkişafa Keçid üzrə Naziri Barbara Pompili[7] "İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panelqlobal istiləşmə tempinin sürətlənməsini və kritik hadisələrin intensivliyinin artacağını proqnozlaşdırır". "Dəlillər təkzibedilməzdir: istixana qazları emissiyaları planetimizi boğur və milyardlarla insanı risk altında qoyur. Qlobal istiləşmə Yer kürəsinin hər bir bölgəsinə təsir edir, bir çox dəyişikliklər geri dönməz olur. İqlim fəlakətinin qarşısını almaq üçün qətiyyətlə hərəkət etməliyik", – BMT-nin Baş katibi Antoniu Quterreş nəşrlə bağlı tvit etdi[4].

28 fevral 2022-ci il tarixində altıncı qiymətləndirmə hesabatının iqlim dəyişikliyi 2022: Təsirlər, Uyğunlaşma və Zəiflik adlı ikinci cildi buraxılır. İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panelinin ikinci işçi qrupu tərəfindən hazırlanmış o iqlim dəyişikliyinin təbii sistemlərə, cəmiyyətə və iqtisadiyyata təsirinə, təbii və antropogen sistemlərin bu dəyişikliklərə həssaslığının uyğunlaşdırılması və qiymətləndirilməsi tədbirlərinə həsr edilmişdir[8]. Siyasət Qərar verənlər üçün İcra Xülasəsi təbiət, sosial və iqtisadi elmlər üzrə seçilmiş ekspertlər tərəfindən aparılan son tədqiqatların məlumat və məlumatlarına əsaslanır. O müvafiq fəsillərin xülasəsini təqdim edir; İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panel və üzv dövlətlərin hökumətləri tərəfindən 55-ci sessiyasında baxılır. İddia olunur ki, dünya artıq ekstremal iqlim dəyişikliyinin qarşısının alınmasını təmin edə bilmir. 2020-ci illərdə karbon qazı və digər istixana qazları əhəmiyyətli dərəcədə azalmasa, 21-ci əsrdə qlobal istiləşmə 1,5 °C və 2°C-dən çox olacaq.

4 aprel 2022-ci ildə iqlimə antropogen təsirin azaldılmasına həsr olunmuş sonuncu üçüncü cild nəşr olunur[9]. Burada vurğulanır ki, ölkələrin hazırkı iqlim hədəfləri yalnız əsrin sonuna qədər 3 °C ətrafında qlobal istiləşmənin sabitləşməsinə gətirib çıxarır. Bu texniki xülasədə istixana qazları emissiyalarının təfərrüatlı təxminləri, onların qısa, orta və uzunmüddətli perspektivdə azaldılması ssenariləri, eləcə də iqtisadiyyatın müxtəlif sektorlarının iqlim dəyişikliyinə töhfələrinin ətraflı qiymətləndirilməsi daxildir. Hesabatda həmçinin COVID-19, iqlim siyasəti, davamlı inkişaf və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə kontekstində beynəlxalq əməkdaşlıq mövzularına toxunulub[10].

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. U. N. Environment. "Шестой оценочный доклад МГЭИК: изменение климата в 2022 году". UNEP - UN Environment Programme (ingilis). 2022-02-28. 2022-10-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-06.
  2. United Nations. "Доклад МГЭИК: Последствия, адаптация и уязвимость | Организация Объединенных Наций". United Nations (rus). 2022-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-06.
  3. ""Ни одной хорошей новости". Главное из доклада МГЭИК об изменении климата". ТАСС. 2021-08-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-06.
  4. 1 2 "Эксперты ООН сочли многие климатические изменения необратимыми". Interfax.ru (rus). 2022-02-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-06.
  5. "Опубликован второй том Шестого оценочного доклада МГЭИК/IPCC". iwp.ru (rus). 2022-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-06.
  6. Учредитель: Некоммерческое партнерство «Международное партнерство распространения научных знаний» Адрес: 119234, г Москва, ГСП-1, Ленинские горы, МГУ, Д. 1. "Итоги Шестого оценочного доклада Международной группы экспертов по изменению климата". «Научная Россия» - электронное периодическое издание (rus). 2021-08-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-04-06.
  7. "Франция приветствует публикацию первого тома 6-го оценочного доклада МГЭИК - Пресс-коммюнике (09.08.21) - Министерство Европы и иностранных дел". 2022-03-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-12.
  8. "Опубликован второй том Шестого оценочного доклада МГЭИК/IPCC". 2022-03-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-12.
  9. "Человечество может предотвратить катастрофические изменения климата". 2022-04-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-12.
  10. "МГЭИК рассказала о жестких мерах для ограничения глобального потепления". 2022-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-05-12.