İrimeyvə stenotaeniya

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Elmi adı - Stenotaenia macrocarpa Freyn et Sinth. ex Freyn (Stenotaenia daralaghezica (Takht.) Schischk.) 

Fəsilə: Kərəvüzkimilər - Apiaceae Lindl. 

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir –VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.[1][2]

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Çoxillik hündürlüyü 1 m-ə çatan, qalın silindirşəkilli, sıx və qısa tükcüklü bitkidir. Gövdənin aşağı hissəsindəki yarpaqlarının qınları tam, gövdəni bürüyən və genişdir, bölünmüş lələklidir, seqmentləri 3-5 cüt oturaq yumurtavari, dişcikli, 2-3 pərdəli, yuxarıdan qırışıq, sərt tükcüklüdür. Çətirlərində 7-13 ədəd, uzunluğu 25 sm-ə qədər (meyvənin içərisi daxil olmaqla) müxtəlif şüaları vardır. Ləçəkləri al qırmızıdır, bayırdan tükcüklüdür. Meyvələrinin uzunluğu 12–20 mm-dir, yumşaqdır, əsasən ensizdir.[3]

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Çiçəkləmə iyun-iyul, meyvəvermə iyul-avqust aylarına təsadüf edir. Mezokserofitdir. Orta dağ qurşaqlarında, kolluqlar arasında və çəmənliklərdə rast gəlinir. Efiryağlı bitkidir.[4]

Yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Naxçıvanın dağlıq hissəsidir (Dərələyəz, Aracıq, Xəzindərə və Küküdağ əraziləridir.[3][5]

Sayı və tendensiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Populyasiyanın ehtiyatı azdır. Antropogen və iqlim təsirləri növün yox olmaq təhlükəsini yarada bilər.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ekoloji və antropogen amillərin məhdudlaşdırıcı təsiridir.

Mühafizə tədbirləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Təhlükə altında olduğundan qorunması vacibdir.[6][7] Məhdud sahələrdə yayılmış,mənfi təsirlərə məruz qalan növ kimi akademik H.Əliyev adına Zəngəzur Milli Parkı ərazisində yayıldığı sahələr xüsusi nəzarət altına aınmalı və təbii populyasiyaları mühafizə olunmalıdır.[8] Yayıldığı mühitə uyğun geniş ərazilərdə reintroduksiya edilməlidir.[3]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
  2. "Arxivlənmiş surət". 2020-11-25 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-08.
  3. 1 2 3  İbadullayeva S.C., 2004
  4. Ибадуллаева С.Д.и др., 2009
  5. Флора Азербайджана, 1955
  6. Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
  7. Naxçıvan Mr-in Qırmızı Kitabı, 2010
  8. İbadullayeva S.C., və b., 2001