Şotlandiya çəpərləmələri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Lox-Roq yaxınlığında Vuyya-Mor adasındakı kəndli evlərinin xarabalıqları. Ada 1841-ci ildə sakinlərdən tamamilə təmizləndi və indi yalnız otlaq kimi istifadə olunur.

Çəpərləmə İngiltərədən xeyli sonra Şotlandiyada başladı və xüsusilə dramatik idi. 1760-cı illərdən bəri bir əsr boyunca qəbilə rəisləri müştərilərini və icarəçilərini (mahiyyətcə kiçik fermerləri) otlaq vadilərindən sahilə qovdular, burada özləri üçün yeni peşələrə yiyələnmək — dəniz yosunu toplamaq təşviq edildi[1].

Deportasiyanın nəticəsi feodal düzəninin və ənənəvi klan sisteminin məhv edilməsi[2], həmçinin dağlıq ərazilərin KanadaAvstraliyaya kütləvi köçü idi. Bənzər fenomenlər İngiltərədə uzun müddətdir baş versə də, İsveç dağlıqlarında, təsiri gecikmə və tələskənlik, habelə uzunmüddətli torpaq icarəçilərinin hüquqlarını tənzimləyən Şotlandiya qanunlarının olmaması səbəbindən, icarə hüququ ilə yanaşı, tez-tez bütün əmlaklarını itirdi.

Səbəbləri və metodları[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şotlandiya orta əsrlərdən bəri himayə quruluşuna və klan üzvləri arasındakı qohumluq uydurmasına əsaslanan klan sistemi miras aldı. Digər ənənəvi cəmiyyətlərdə olduğu kimi, patron-müştəri münasibətləri torpaq sahibinin kəndlilərə himayədarlıq etdiyini və müharibə dövründə ona sədaqətlə xidmət etdiklərini düşünürdü. XVIII əsrin birinci yarısındakı Yakobit qarışıqlığının yatırılması hökumətin Şotlandiyanı silahsızlaşdırmasını tələb etdi və bununla birlikdə havadarların və müştərilərin hərbi əlaqələri mənasını itirdi. Beləliklə, klan sisteminin dağılması üçün şərait yaradıldı.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Harper, Marjory. Emigration from Scotland between the wars: opportunity or exile?. Manchester: Manchester University Press. 1998. ISBN 9780-7190-8046-3.
  2. Devine, T M. Clearance and Improvement: Land, Power and People in Scotland, 1700–1900. Edinburgh: Birlinn Ltd. 2006. ISBN 978-1-906566-23-4.

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Devine, Tom. Clanship to Crofters' War: The social transformation of the Scottish Highlands. Manchester University Press, 1994. ISBN 978-0-7190-9076-9.
  • Devine, Tom. The Scottish Clearances: A History of the Dispossessed, 1600-1900. London: Allen Lane, 2018. ISBN 978-0241304105.
  • Prebble, John. The Highland Clearances. Secker & Warburg, 1963.
  • Richards, Eric. The Highland Clearances. Birlinn Books, 2000.
  • Peter Aitchison, Andrew Cassell. The Lowland Clearances: Scotland's Silent Revolution, 1760-1830. Birlinn Books, 2012. ISBN 9781780270692.