Şuşa vələsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Şuşa vələsi
}}
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Çılpaqtoxumlular
Sinif:Qozadaşıyanlar
Yarımsinif:İynəyarpaqlılar
Sıra:İynəyarpaqlılar
Fəsilə:Qaraçöhrəkimilər
Cins:Qaraçöhrə
Növ: Şuşa vələsi
Elmi adı
Taxus baccata L.
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX  194883
MBMM  25629
GEİŞ  t:80070
IPNI  ???

Ümumi yayılması[redaktə | əsas redaktə]

İranın şimal-qərb hissəsində yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Talış dağlarında rast gəlinir.

Statusu[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki növüdür. CR A2 abc;C1.

Bitdiyi yer[redaktə | əsas redaktə]

Çox kölgəli olmayan, əhəngli və mergelli suxurlar üzərində əmələ gəlmiş torpaqlarda yaxşı bitir.

Təbii ehtiyatı[redaktə | əsas redaktə]

Yamaclarda yayılmış Şuşa vələsinin arealı geniş deyildir.

Bioloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Alçaqboylu ağac və ya iri koldur. İlk dəfə Azərbaycanda Şuşa rayonu meşələrindən təsvir edilmişdir. Qısatüklü cavan budaqları qırmızımtıl qonur rəngdə olan alçaqboylu ağac və ya iri koldur. Yarpaqları yumurtavarı və ya oval-yumurtavarıdır, 3-7 sm uzunluqda, 2,5-4 sm enindədir, adətən dartılmış kimi görünən sivri, dib hissəsi az ürəkvaridir, kənarı qeyri-bərabər mişardişlidir. Saplaqlarının uzunluğu 10–15 mm-dir. Meyvə sırğaları kövrəkdir, təxminən 5 sm uzunluqda və 3-3,5 sm enindədir. Qozası (çanağı) 2-3 sm uzunluqda olub, çəpəki üçbucaqşəkilli, aydın görünməyən üçdilimlidir, təpəsi az və ya çox sivridir; qozasının orta dilimi simmetrik deyildir, arxa tərəfində yaxşı nəzərə çarpan 2-3 yan damar vardır, qozasınn daha ensiz tərəfi zəif dişlidir və ya bəzən demək olar ki, bütövdür, qatlanaraq fındıqcığı əhatə edən kiçik sivri dilimi vardır; daha enli tərəfi, adətən, iki cür sivri dişlidir, bəzən dişləri iridir və onlardan altda olanı yan dilimə keçir. Fındıqcığı ellipsvarı, yastı, tündqəhvəyi və nöqtəvarı vəzilidir, üzərində irəli çıxmış tillər vardır, bəzən qısatüklüdür. Mart-aprel ayında çiçəkləyir, meyvəsi (toxumu) iyun-iyul ayında yetişməyə başlayır.

Çoxalması[redaktə | əsas redaktə]

Toxumu və kök pöhrələri ilə çoxalır, kəsildikdə kötükdən çoxlu pöhrə verir.

Təbii ehtiyatın dəyişilməsi səbəbləri[redaktə | əsas redaktə]

Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

Becərilməsi[redaktə | əsas redaktə]

Məlumat yoxdur.

Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın "Qırmızı kitabı"na daxil edilmişdir.

Zəruri qoruma tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Qoruq və yasaqlıqların təşkili tövsiyə edilir.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Tofiq Məmmədov. Azərbaycan dendroflorası. II cild. Bakı: Səda, 2015.