Ədirnə sülh müqaviləsi (1829)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Ədirnə müqaviləsi səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar

Ədirnə sülh müqaviləsi və ya Adrianapol sülh müqaviləsiRusiya ilə Osmanlı imperiyası arasında imzalanmış müqavilə.

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Rusiya ilə Osmanlı imperiyası arasında müharibənin (1828-1829) yekunlarına dair 2 (14) sentyabr 1829-cu ildə Ədirnə sülh müqaviləsi imzalanmışdır. Bu müqaviləni Rusiya tərəfindən Aleksey Fyodoroviç Orlov və Dunay knyazlığında müvəqqəti rus idarəçiliyinin başçısı Fyodor Petroviç Palen, Türkiyə tərəfindən Osmanlı imperiyasının baş maliyyə qoruyucusu (dəftərdarı) Mehmet Sadıq əfəndi və Anadolu ordusunun şəriət hüququ üzrə ali hərbi hakimi Abdul Qədir bəy arasında imzalanmışdır. Bu müqavilə 16 maddədən, Rusiyanın Moldaviya və Valaxiyada ustünlünün tanınmasına dair aktdan və təzminat haqqında izahedici aktdan ibarət idi.

Gələcək sülhün əsas şərtləri Rusiya tərəfindən Osmanlı sultanına 14 (26) aprel 1828-ci ildə müharibənin elan edilməsi ilə eyni vaxtda göndərilmişdir. Bu şərtlərə aşağıdakılar daxil idi:

  • 1827-ci il London konvensiyasının tanınması
  • Anapanın və Potinin Rusiya imperiyasına birləşdirilməsi
  • Serbiyanın, Moldaviyanın və Valaxiyanın müxtariyyətinin təsdiq edilməsi
  • Dunay çayı sahillərində yerləşən bir sıya türk qalalarının ləğv edilməsi
  • Qara dəniz boğazlarında Rusiyanın ticarət naviqasiyasının bərpası
  • Təzminat ödənilməsi.

10 (22) avqust 1829-cu ildə Osmanlı sultanı II Mahmud Rüsiya tərəfinin şərtləri əsasında təcili danışıqlara başlamaq haqqında qərar qəbul etdi. Rusiya tərəfi ilkin sülh şərtlərinə əlavə olaraq Qarsın, Axaltsixin və Axalkalakinin də Rusiyaya güzəştə gedilməsini tələb etdi. Sülh danışıqları gərgin və mürəkkəb bir şəraitdə iki mərhələdə - 1829-cu il 30 avqust-3 sentyabr və 12-14 sentyabr tarixlərdə aparılmışdır.

Osmanlı imperiyası Ahalsıx paşalığının (Axısqa türklərinin yaşadığı ərazi, indiki Gürcüstanın Samtsxe Cavaxeti bölgəsi) bir hissəsini Rusiyaya güzəştə gedilmiş və həmin əraziyə cənub-şərqi Anadoludan erməni əhalisinin köçürülməsinə razılıq verilmişdir. Köçürülən ermənilər sonradan Ahalsıx bölgəsi ilə yanaşı, Tiflis, İrəvan və Naxçıvan bölgələrində də yerləşdirildi. Bundan əlavə, Osmanlı imperiyası tərəfindən Rusiyanın İranla apardığı müharibənin (1826-1828) yekunları - Naxçıvan və İrəvan xanlıqlarının Rusiyaya birləşdirilməsi rəsmən tanınmışdı.

Xarici keçid[redaktə | əsas redaktə]