Əklil çubuqlucası

Əklil çubuqlucası
Elmi təsnifat
Domen: Eukariotlar Klad: Diaphoretickes Ranqsız: Arxeplastidlər Aləm: Bitkilər Klad: Streptofitlər Klad: Ali bitkilər Klad: Çoxsporlu bitkilər Klad: Borulu bitkilər Klad: Toxumlu bitkilər Klad: Çiçəkli bitkilər Klad: Evdikotlar Klad: Bazal evdikotlar Klad: Superasteridlər Klad: Asteridlər Dəstə: Zoğalçiçəklilər Fəsilə: Hidrangeyakimilər Yarımfəsilə: Hidrangeyakimilər Triba: Çubuqlucakimilər Cins: Çubuqluca Növ: Əklil çubuqlucası
Beynəlxalq elmi adı
Philadelphus coronarius L., 1753
Şəkil axtarışı ITIS   24421 NCBI   1403168 EOL   584045

Əklil çubuqlucası (lat. Philadelphus coronarius) — bitkilər aləminin zoğalçiçəklilər dəstəsinin hidrangeyakimilər fəsiləsinin çubuqluca cinsinə aid bitki növü.

Arealı

Qərbi Avropanın cənubunda yabanı halda yayılmışdır.

Botaniki xarakteristikası

Hündürlüyü 3 m, çətirinin diametri 1,5-2 m olan koldur. Çətiri şaxələnmiş, orta sıxlıqdadır. Zoğları çılpaq və ya cavan vaxtı tüklə örtülmüş olur. Qabığı qəhvəyi-qonur rəngli olub, çatlayandır. Yarpaqları yumurtavari və ya uzunsov - yumurtavari, uzunluğu 4-8 sm, eni isə 1,5-5 sm-dir. Uc tərəfdən sivri, bünövrəsi enli, pazvari və ya dairəvi, kənarları seyrək dişli, üst tərəfdən çılpaq, alt tərəfdən isə tüklüdür. May ayında çiçəkləyir. Çiçəkləmə müddəti 20 gündür. Çiçəkləri ağ, çox ətirli, 2,5-3,5 sm diametrindədir. Ləçəkləri yumurtavari, 5-9 ədəd çiçəkləri salxımvari çiçək qrupunda toplanmışdır. Çiçək saplağı və yarpaqları çılpaq və ya tüklüdür. Sütuncuqlarının 2/3 hissəsi bitişik olur. Meyvəsi iyul ayının axırında yetişir. Meyvəsinin 1-7 ədədi birlikdə yarımçətirlərdə toplanmış, dördkünc qutucuqdur. Çox vaxt yaza qədər budaqların üzərində qalır. Toxumları çox xırda, narıncı-qırmızı rəngdədir. Həyat müddəti 30-50 ildir.

Ekologiyası

Torpağa tələbkar deyil, çox rütubəti sevmir. Tez zoğ əmələgətirmə qabiliyyətinə malik olduğundan sıx kollanır, ona görə vaxtaşırı kolları seyrəldilməli, meyvə verən gövdələr və 5-6 yaşlı budaqları kəsilməlidir. Sərt keçən qış zamanı zoğları şaxtadan donur, meyvə vermir. Kölgəyə və soyuğa davamlıdır.

Azərbaycanda yayılması

Azərbaycanın bəzi rayonlarında mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi

Gözəlliyinə, çiçəklərinin ətrinə görə bağ və parklarda, tək-tək və ya qrup əkinlərində, canlı hasarların salınmasında istifadə edilir. Uzun illər boyu (XVI əsrin ortalarından) becərilmə prosesində çoxlu miqdarda müxtəlif bağ formaları alınmışdır.

Sinonimləri

Heterotipik sinonimləri

• Philadelphus aromaticus Steud.
• Philadelphus caucasicus Koehne
• Philadelphus caucasicus var. glabratus Hu
• Philadelphus coronarius var. aureus (Schelle) Rehder
• Philadelphus coronarius f. aureus Schelle
• Philadelphus coronarius f. deutziiflorus Rehder
• Philadelphus coronarius var. deutziiflorus-plenus Hartwig
• Philadelphus coronarius f. duplex (Weston) Rehder
• Philadelphus coronarius var. duplex Weston
• Philadelphus coronarius var. glabratus (Hu) Jalas
• Philadelphus coronarius var. grandiflorus Sennen
• Philadelphus coronarius var. nanus (Mill.) Aiton
• Philadelphus coronarius f. primuliflorus (Carrière) G.Nicholson
• Philadelphus coronarius var. primuliflorus-plenus Hartwig
• Philadelphus coronarius var. pumilus Weston
• Philadelphus coronarius f. pumilus (Weston) Rehder
• Philadelphus coronarius var. rosiflorus-plenus Hartwig
• Philadelphus coronarius f. salicifolius (K.Koch) Voss
• Philadelphus coronarius f. variegatus (Weston) Schelle
• Philadelphus coronarius var. variegatus Weston
• Philadelphus deyrolleanus Lavallée
• Philadelphus grandiflorus Lodd. ex Schrad.
• Philadelphus keteleeri Carrière
• Philadelphus kochianus Koehne
• Philadelphus nanus Mill.
• Philadelphus pallidus Hayek ex C.K.Schneid.
• Philadelphus primuliflorus Carrière
• Philadelphus salicifolius K.Koch
• Philadelphus salzmannii K.Koch
• Philadelphus speciosus K.Koch
• Philadelphus umbellatus Koehne
• Philadelphus uniflorus Petz. & G.Kirchn.
• Philadelphus zeyheri Schrad.
• Philadelphus zeyheri var. kochianus (Koehne) Rehder
• Philadelphus zeyheri var. umbellatus (Koehne) Rehder
• Syringa alba Garsault
• Syringa suaveolens Moench