Əyriçay

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əyriçay
azərb. Əyriçay
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Rayonlar
Mənsəbi Qanıx
Uzunluğu 134[1] km
Su sərfi 21.7[1] m³/san
Su hövzəsi Qanıxçay—>Kür—>Xəzər dənizi
Hövzəsinin sahəsi 1 810[1] km²

Əyriçay - Qanıx çayının sol qoludur. Oğuz, ŞəkiQax rayonları ərazisindin axır.

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Uzunluğu 134 km, hövzəsinin sahəsi 1810 km²-dir.[1] Başlanğıcını Böyük Qafqazın cənub yamacından, Təkləbaşıdağın 1,5 km qərbindən (3509 m) kötürür, Cənub yamacından axan Künküt, Kiş, Şin və Kürmükçay və bir sıra başqa kiçik çaylar Əyriçaya tökülür.

Çayın illik axımının 14%-i qar, 32%-i yağış, 54.%-i isə yeraltı sular hesabına əmələ gəlir. Yazda qar, payızda yağış suları çayda daşqın əmələ gətirir. Daşqın martda başlayıb iyunun əvvəllərinə kimi davam edir. Yaz daşqını dövründə keçən suyun sərfi illik su sərfindən 50-60 dəfə çox olur. Yağış sularından əmələ gələn daşqınlarda keçən su sərfindən xeyli artıq olur. Belə küclü daşqınlar bəzən çayda sel hadisəsinə çevrilir.

İllik axımının 25-35%-i yaz və yay fəsillərində, 15%-i payızda, 12%-i isə qışda keçir. İntensiv suvarma dövründə (iyul, avqust aylarında) illik axımının 10-12%-i axıdılır.

Çayın suyu hidrokarbonatlı-kalsiumlu olmaqla orta mineral-laşması mənbədən mənsəbə doğru 150 mq/l ilə 300 mq/l arasında dəyişir.

Əyriçayın suyu Oğuz, ŞəkiQax rayonlarının əkin sahələrinin suvarılmasına məsrəf edilir.

Həmçinin, çayın su ehtiyatlarından səmərəli istifadə edilməsi məqsədilə Şəki rayonu ərazisində Əyriçay su anbarı tikilmişdır.

Toponimi[redaktə | əsas redaktə]

1. Oğuz, Şəki və Qax rayonları ərazisində çay. Qanıx çayının sol qoludur. Yuxarı hissəsində Daşağıl adlanır. Böyük Qafqazın cənub yamaclarından axan Kiş, Murdal, Şin, Küngüt və s. dağ çaylan bu çaya tökülür. İlk dəfə VII əsrə aid mənbələrdə Kri adı ilə qeydə alınmışdır; 2. İsmayıllı rayonunda çay. Göyçay çayının sol qoludur. Mənbəyini Baş Qafqaz silsiləsinin cənub ətəyindən (720 m. yüksəklikdən) alır. Hidronimlər çayların əyri formada qərbə tərəf axması ilə bağlı olaraq yaranmışdır.[2]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Alazan/Qanıx çayı hövzəsi üçün Pilot Çay Hövzəsinin idarəçiliyi Planı, Azərbaycan
  2. Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007