Aşıq Əsəd Eyvazalı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Aşıq Əsəd Eyvazalı
Aşıq Əsəd Eyvazalı.jpg
Doğum tarixi 1857(1857-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Kəngərli rayonu Qabıllı kəndi
Vəfat tarixi 15 mart 1947(1947-03-15)
Vəfat yeri Kəngərli
Dəfn yeri Qabıllı
Uşaqları Fərəməz, İslam, Müskünaz, Şamama
Atası Məmiş Eyvazalı (?-1836)
Anası Lələ Bəyim
Fəaliyyəti aşıqlıq

Aşıq Əsəd — Tanınmış Naxçıvan aşıqlarından biridir.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Eyvazov Əsəd Məmiş oğlu 1857-cu ildə Qabıllı kəndində (indiki Kəngərli rayonu) anadan olub. O, aşıq məclislərində Azərbaycan, Əfqanistan, İraq, İran və Türkiyədə qədim dövrlərdə yaşanmış «Əsli və Kərəm», «Aşıq Qərib», «Əmrah», «Tahir və Zöhrə», «Koroğlu» kimi həqiqi dastanlar ilə ifa edərmiş. Yəni, Aşıq Əsəd Eyvazalı saz və söz məclislərində qədim dövrlərdə yaxın şərqdə yaşanmış qəhrəmanlıq, məhəbbət və ibrətamiz hadisələri saz ilə nəql edirmiş.

Aşıq Əsəd Eyvazalı’nın iştirak etdiyi məclislər bir tamaşa xarakteri daşıyarmış. Bu tamaşada musiqi improvizatoru, söz və şer sətirlərinin müəllifi, musiqi alətində – sazda ifaçı və rəqs edən, bir simada – müxtəlif obrazların canlandrılması, Aşıq Əsəd Eyvazalı’nın nəinki usta sənətkar olduğunu, hətta dərin müdrikliyə sahib olduğunun təzahürüdür. Aşıq Əsəd aşıq şeirinin qoşma, gəraylı, təcnis, müxəmməs şəkillərində şeirlər yaradan aşıq olmuşdur. 1947-ci ildə Qabıllı kəndində vəfat edib.

Aşıq Əsəd sazı çiynində kəndləri gəzər məclislərdə iştirak edərdi. Bir dəfə ona deyirlər: -Ay aşıq sən bütün kəndlərdən deyirsən, birini də Qabıllıdan de. Aşıq Əsəd sazı sinəsinə basdı görək nə dedi:

Qabillinin ustu tirə
Tirənində ustu birə
yeddi evdi on iki tirə
Bunuda Qabillidan deyim.

Aşıq Əsədlə Feyzullanın deyişməsi[redaktə | əsas redaktə]

Kətdə aşıx məylisi varıydı. Qabıllıdan Aşıx Əsəd oxuyurdu. Məylisin axırında camahat xayiş elədi ki, aşıx bu cavan oğlan Feyzulla ilə bir-iki ağız deyişsin. Bınnarın arasında deyişmə oldu: Aşıx Əsəd:

Səndən xəbər alım, ay cavan oğlan,
Peyğəmbər nə günü taci-sər oldu?
Kimlər yudu, kimlər aldı muyunu,
Nə günü behişdə bərqərar oldu?

Feyzulla:

Al cavabın verim, ay Aşıx Əsəd,
Peyğəmbər cümədə taci-sər oldu.
Salman yudu, Cəbrayıl aldı muyunu,
O gün də behişdə bərqərar oldu...
 

Aşıq Əsəd və əmisi Kəlba Əhməd[redaktə | əsas redaktə]

Aşıq Əsəd Eyvazalının əmisi Kəlba Əhməd qocalmışdı. Əmisinin son istəyini yerinə gətirmək üçün ona yaxınlaşaraq soruşdu: -Əmi son bir istəyin varmı? Kəlba Əhməd: -Qardaş oğlu, canım yaman qarpız istəyir. Aşıq Əsəd saz məclislərində iştirak etmək üçün dağlar, təpələr aşar, ucqar kəndləri gəzərdi. Tanımadığı yer yox idi. Fəqət bilirdi ki, yaz ayında qarpız tapmaq müşkil bir işdi. Bunu bilsədə əmisinin son istəyini mütləq yerinə gətirməli idi. Aşıq Əsəd şərura doğru yola çıxdı. Az getdi, uz getdi, dərə-təpədüz getdi. Gəlib çıxdı Şərura. Bu dəmdə Şərur bazarında alver qızışmışdı. Bazarda qarpızdan başqa hər şey vardı. Aşıq Əsəd kimə qarpız soruşdusa, cavabında məyyus qaldı. Axırda bir nəfər ona qarpızın bu vaxt ancaq bir nəfərdə ola biləcəyini dedi. Bunu eşidən Aşıq Əsəd həmən adamın evinə gələrək istəyini bildirdi. Ev sahibi yaxşıinsana bənzəyirdi. Görünür ki, onun samanlıqda saxladığı qarpız məhz bu gün üçün imiş. Aşıq Əsəd qarpızıalıb, ev sahibinə dərin minnətdarlığını bildirərək yola düşdü.

Hava qaralırdı. Göy üzündəki qara buludlar sıxlaşaraq havanı vahiməli bir görüntüyə salırdı. Piyada şərura gedib və qarpız ilə piyada dönən Aşıq Əsəd bir də anidən başlayan şiddətli dolu dolu yağan yağışa məruz qaldı. Hələ bu azmış kimi qaranlıq havada, palçıq yolda yerimək çətinləşirdi. Şərurdan dəvəyolu iləgələn Aşıq Əsəd nəhayət ki bir mağaraya rast gəldi. Qaranlıq mağaraya girərək qarpızları bir kənara qoydu.

Daha yeni dərindən nəfəs alıb dincəlmək istəyərkən, bu zaman mağaranın küncündəiki parıldayan gözün ona baxdığınıgördü. Bu onu vahiməyə salmadı. Çünki Aşıq Əsəd gecə gündüz dağ kəndlərini gəzərkən çox hadisələrə rastlamış, bu onu alışqanlıq hala salmışdı. Buna görədə hər zaman belində dizinə qədər uzanan bir xənçər gəzdirərdi. Xənçəri çıxardıb dedi: - ay canavaaarr səni filan falan olasan, sən dəyağışdan gizlənibsən?

Əlində xənçər canavara yaxınlaşan Aşıq Əsəd bir da onda gördüki, bir şey künçdən sıçrayaraq kəllə ilə onun qarnına necə vurdusa, Aşıq Əsəd havaya qalxaraq arxası üstə yerə sərildi. Hannan-hana özünə gələn aşıq baxdı gördükü qarşısında bir dağ keçisi dayanıb. Keçinin ayaqlarını bağladıqdan sonra bir çiyninə keçini o biri çiyninə isə qarpız dolu xurcunu salan Aşıq Əsəd piyada yoluna davam etdi. Bir müddət sonra evə çatan aşıq, əmisinin arzusunu yerinə yetirdiyi üçün sevincli idi.

dağları gəzən mənəm
saz çalan, söz deyən mənəm
dolu yağdı canavar gəldi
əhdimi pozammanam.

gözlərimin nuru əmim
yaşın hara, ölüm hara?
qardaşın oğlu mənəm
Keçi hara, qarpız hara?

Eyvazalı tayfası[redaktə | əsas redaktə]

Koroğlunun aşıqı, təkəli tayfası ndan olan aşıq Cunun evlad həsrəti çəkən Koroğlu və Nigar üçün təkəli tayfasından qəssab Alı'nın oğlu Eyvazı oğulluğa götürməyi məsləhət görür. Çənlibeldə böyüyən xan Eyvazın oğlu Alı, Koroğlu öldükdən sonra dağılışan igidlərlə cənubi Azərbaycanda bir bölgəyə yerləşir. Və beləliklə bu tayfa Eyvazın oğlu Alı tayfası olaraq EyvazAlı tayfası adlanır. Eyvazalı tayfası təkəli tayfasının bir tirəsidir. Eyvazalı tayfasının ən məşhur aşıqı - Aşıq Əsəd olmuşdur. O, ikinci dünya müharibəsi dövründə aşıq məclislərində Koroğlu, Qaçaq Nəbi və s. igidlik dastan və əhvalatlarını saz ilə ifa edərək, xalqımızı manəvi olaraq ruhlandırmış və ağır müharibə dövründə əzimkar olmağa çağırmışdır. Aşıq Əsəd yadelli işğalçılara və şər qüvvələrə qarşı, Koroğlunun düşmən üzərinə igidləri saz və söz yolu ilə motivasiya edərək çağırması ozan - aşıq sənətinin müqəddəs simasını təzahür edir.

Tanınmış aşıqların Naxçıvana səfəri[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsr Azərbaycan aşıq sənətinin məşhur ustaları Aşıq Alı, Aşıq Ələsgər və Aşıq Hüseyn Şəmkirlinin Naxçıvana bir neçə dəfə səfər etmələri, Aşıq Çəfərullah və Cəhrili Aşıq Əsədullah, Aşıq Əsəd Eyvazalı və s. yerli sənətkarlarla birlikdə sənət məclisləri qurmaları həmin dövrdə bu bölgənin saza-sözə, aşığa münasibətini göstərir. Aşıx Ələsgər və şəyirdi Nağının Naxçıvan səfəri zamanı, Şərilli Məhəmməd bəyin qurduğu məclisdə Aşıq Çəfərullah və Aşıq Əsədullah ilə deyişməsi buna misal ola bilər.

Kəngərli aşıq mühitinin nümayəndələri[redaktə | əsas redaktə]

Aşıq Əsəd Eyvazalı, Kosacanlı Ağ Aşıq Allahverdi, Aşıq Nabat, Əli Xanxanım oğlu, Aşıq Həmid, Dəvəçi Heydər, Gülalı Məmməd, Sədərəkli Aşıq Yusif, Aşıq Əbülfəz, Aşıq Həmid, Aşıq Bayraməli, Aşıq Ehsan, Aşıq Əzim, Aşıq Həsəndir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]