Ad hoc hipotezi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əgər kimsə leprekonlara inanmaq istəyirsə, ad hoc hipotezlərdən istifadə etməklə (məsələn, "onlar görünməzdir", sonra "onların motivləri mürəkkəbdir" və s. əlavə etməklə) səhv olmaqdan boyun qaçıra bilər.

Ad hoc hipotezi (ad hok kimi tələffüz olunur; lat. ad hoc — "məqsədəmüvafiq") — elmfəlsəfədə nəzəriyyəni yanlışlanmadan xilas etmək üçün ona əlavə edilən hipotez. Çox vaxt ad hoc hipotez nəzəriyyədə gözlənilməyən anomaliyaları dəyişdirilməmiş formada kompensasiya etmək üçün istifadə olunur.

Elmi ictimaiyyətdə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Elm adamları tez-tez onları dəstəkləmək üçün tez-tez, dəstəklənməyən düzəlişlərə arxalanan nəzəriyyələrə şübhə ilə yanaşırlar. Bunun səbəbi, əgər nəzəriyyəçi bunu seçirsə, onların əlavə edə biləcəyi ad hoc fərziyyələrin sayında heç bir məhdudiyyət yoxdur. Beləliklə, nəzəriyyə getdikcə mürəkkəbləşir, lakin heç vaxt saxtalaşdırılmır. Bununla belə, bu, çox vaxt nəzəriyyənin proqnozlaşdırıcı gücünə baha başa gəlir.[1] Ad hoc fərziyyələr çox vaxt psevdoelmi subyektlər üçün xarakterikdir.[2]

Ad hoc fərziyyə mütləq yanlış deyildir; bəzi hallarda nəzəriyyəyə cüzi dəyişiklik etmək ehtiyacı yaranır. Məsələn, Albert Eynşteynin statik bir kainata icazə vermək üçün ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə kosmoloji sabiti əlavə etməsi ad hoc idi. O, sonradan bunu özünün "ən böyük səhvi" adlandırsa da, bu, qaranlıq enerji nəzəriyyələrinə uyğun ola bilər.[3]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Stanovich, Keith E. (2007). How to Think Straight About Psychology. Boston: Pearson Education. Pages 19–33
  2. Carroll, Robert T. "Ad hoc hypothesis." The Skeptic's Dictionary. 22 Jun. 2008 <http://skepdic.com/adhoc.html Arxivləşdirilib 2009-04-27 at the Wayback Machine>.
  3. Texas A&M University. "Einstein's Biggest Blunder? Dark Energy May Be Consistent With Cosmological Constant." ScienceDaily 28 November 2007. 22 June 2008 <https://www.sciencedaily.com/releases/2007/11/071127142128.htm Arxivləşdirilib 2019-06-29 at the Wayback Machine>.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]