Adi boyaqotu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Adi boyaqotu
Rubia tinctorum
Rubia tinctorum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-123.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Lamiid
Sıra:Dalamazçiçəklilər
Fəsilə:Boyaqotukimilər
Cins:Boyaqotu
Növ: Adi boyaqotu
Elmi adı
Rubia tinctorum L., 1753
Sinonimlər
Galium rubia E.H.L.Krause
  • Rubia acaliculata Cav.
  • Gürcü boyaqotu (Rubia iberica (Fisch. ex DC.) K.Koch)
  • Rubia sativa Guadagno
  • Rubia sylvestris Mill.
  • Rubia tinctoria Salisb.
    • Rubia tinctorum var. iberica Fisch. ex DC.
    • Rubia tinctorum f. petiolaris Sommier & Levier
    • Rubia tinctorum var. pubescens Ledeb.
    • Rubia tinctorum var. sativa Pollini [1]
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 
TPL 

Adi boyaqotu (lat. Rubia tinctorum)[2] - boyaqotu cinsinə aid bitki növü.[3]

Arealı[redaktə | əsas redaktə]

Adi boyaqotu növü Vyetnam, eləcə də Avropanın cənub-şərqindən Himalaya qədər yayılmışdır.[4]

Azərbaycanda Böyük Qafqaz (Quba), Abşeron, Kür-Araz ovalığı, Naxçıvanın düzənlik və dağlıq ərazilərində, Lənkəran ovalığında, ümumiyyətlə, ovalıq və dağlarda orta dağ qurşağına qədər yayılmışdır.

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Adi boyaqotu Hündürlüyü 80-100 sm-ə qədər olan çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovları oduncağabənzər olub, uzundur, qalınlığı 1,5 sm-ə qədərdir, zoğ vermir; kökləri çoxbudaqlanan, oduncağabənzərdir və qırmızımtıl-qonur rəngli soyulan qabığı vardır. Gövdəsi qismən düzduran və ya yuxarı hissəsi dırmaşan, qonşu bitkilərə sarmaşandır, çox qısa qabarıq tüklərlə örtülmüş, bəzən çılpaq, yalnız buğumlarda tükcüklüdür, dördtillidir, qalınlaşmış tillərlə üzüaşağı qatlanmış tikanlar yerləşmişdir [5].

Yarpaq[redaktə | əsas redaktə]

Yarpaqları çiçək köbəsində 4-6 ədəd (yalnız yuxarıdakılar 2 ədəd) olmaqla, qarşıqarşıya düzülmüşdür, bir yarım-iki dəfə buğumarasından qısadır, neştərtvari və ya ellipsşəkilli-neştərtvari, bəzən ensiz-neştərvaridir, sivridir, təpə hissədə bəzən uzunsov sivri sonluğa dartılmış haldadır, pazşəkilli qaidəsi vardır, adətən uzunluğu yarpaq ayasından (4) 5-7 dəfə qısa olan saplaqdan kəskin ayrılmışdır. Ən iri yarpaqlar (uzunluğu 5,5-8 (9) sm, eni 2-2,7 sm) gövdənin orta hissəsində yerləşmişdir.

Çiçək[redaktə | əsas redaktə]

İyun İyul aylarında çiçək verir. Çiçəkləri qoltuq və təpə hissədə, azçiçəkli, bir-iki dəfə 3 hissəyə-bölünmüş yarımçətirdə yerləşib, gövdə və budaqların sonunda seyrək, uzunsov, yuxarı hissədə demək olar ki, yarpaqlanmamış süpürgədə toplanmış; yarımçətirlərin ümimi çiçək saplağı buğumlarda

qarşı qarşıya yerləşmişdir. Tac sarı rəngli, qısa qıfşəkilli olub, xırdadır, neştərvari və ya yumurtaşəkilli-neştərvari beş dilimi vardır.

Meyvə[redaktə | əsas redaktə]

İyul-avqust aylarında meyvə verir.Meyvələri lətlidir, quru halda qara rəngdədir, biryuvalı, nadir hallarda ikiyuvalıdır.

Yaşayış mühiti[redaktə | əsas redaktə]

Kolluqlarda, çayların sahilində rast gəlinir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Əvvəllər bu növ Qafqazda qırmızı boya mənbəyi kimi xalçaçılıqda istifadə olunurdu.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Adi boyaqotu:''The Plant List saytında takson barədə məlumat. (ing.)
  2. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  3. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  4. Adi boyaqotu:Plants of the World Online saytında takson barədə məlumat. (ing.)
  5. Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016