Adi fındıq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Adi fındıq
Ballachuan 060.JPG
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Hamamelid
Sıra:Fıstıqçiçəklilər
Fəsilə:Tozağacıkimilər
Cins:Fındıq
Növ: Adi fındıq
Elmi adı
Corylus avellana L.
Sinonimlər
* Corylus imeretica Kem.-Nath.[1]
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
IPNI  ???

Adi fındıq (lat. Corylus avellana) — tozağacıkimilər fəsiləsinin fındıq cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Adi fındıq yabanı halda Avropada, Qərbi Asiyada və Şimali Amerikada bitir.

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Adi fındıq 7–9 m hündürlüyündə bitən koldur, bəzən ağac şəklində boy atır. Mart ayında çiçəkləyir. Erkək və dişi çiçəkləri ayrı-ayrı eyni ağacda yerləşir. Meyvəsi avqust-sentyabrda yetişir. 1 hektar sahədən 40-500 kq məhsul yığmaq olar. Meyvələri yetişənə qədər yaşıl qalır və qərzəklidir. Qərzək fındığı ya tamamilə, ya meyvənin dib hissəsini, ya da ki, yarısını bürüyür. Meyvəsi yumru, oval-silindrik və əksərən uzunsov olur. Qabığı sarı-qəhvəyi və ya tünd darçınıdır. Ləpəsi ağdır, yağlı və dadlıdır, qırmızı və ya tünd sarı rəngli pərdə ilə örtülüdür. 5-10 yaşından bara girir, 60-80 il ömür sürür. Təbiətdə vegetativ yolla çoxalır. Tərkibində 58-71% yağ, 14-18% asan həllolunan zülal, 2-5% saxaroza, B1 və E vitaminləri, dəmir duzları vardır.

Ekologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda adi fındıq Şəki-Zaqatala zonasının dağətəyi meşələrində geniş sahələrdə bitir. Dağlıq Qarabağ, Quba-Xaçmaz zonalarının meşələrində də yabanı fındıq vardır.

İstifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Adi fındıq təzə, qurudulmuş və qovrulmuş halda yeyilir. Ondan qənnadı sənayesində tort-pirojna, konfet və karamel üçün içlik, Şərq şirniyyatı hazırlanmasında daha çox istifadə edilir. Təzə meyvələrini narın sürtgəcdən keçirib, su ilə qarışdıraraq yüksək qidalı sayılan "süd" və "qaymaq" hazırlayırlar ki, bu da zəif düşmüş xəstələr üçün məsləhət görülür. Adi fındığın ləpəsindən əczaçılıqda və ətriyyatda işlədilən yağ çıxarılır, qabığından təbabətdə işlədilən kömür hazırlanır, cavan şivlərindən təsərrüfatda zənbil və səbət toxunur.[2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 GRIN saytının məlumatlarına əsasən (bax: bitkinin kartoçkası).
  2. Ə-C.İ.Əhmədov, N.T.Əliyev. Meyvə və tərəvəzin əmtəəşünaslığı (Dərslik). Bakı: 2009.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.