Adronlar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

ADRONLAR – yüksək qarşılıqlı əlaqələrdə iştirak edən elementar hissəciklərdir. Adronlar termini (yun. hadros – böyük, güclü) ilk dəfə 1967-ci ildə L.B.Okun tərəfindən təklif olunmuşdur. Adronlara bütün barionlar (o cümlədən nuklonlar - proton və neytron) və mezonlar daxildir. Adronlar güclü qarşılıqlı təsir proseslərində: qəribəlik, heyranlıq, gözəllik və s. saxlanan, itməyən kvant ədədlərinə malikdirlər. Göstərilən kvant ədədləri, həmçinin barion ədədi və spini eyni olan, kütlələri isə yaxın olan Adronlar müxtəlif elektrik yüklü atomları özünə daxil edən izotopik multipletlərdə birləşə bilərlər. Yalnız qəribəlik ilə fərqlənən izotopik multipletlər isə daha geniş miqyaslı SU-supermultiplet hissəciklər qruplarına birləşə bilər.

Sərbəst halda bütün A.-lar (protondan başqa) stabil deyillər. Onlardan, güclü qarşılıqlı təsir sayəsində parçalananlar xarakter yaşama müddətinə 10-22-10-23 malik olur və rezonans adronları adlanırlar (gizli heyranlığa malik vektor mezonları və yaşama müddəti ~ 10-20 olan gizli gözəllikli mezonlar müstəsnalıq təşkil edir). Zəif və ya elektromaqnit qarşılıqlı təsir hesabına parçalanan adronlar şərti olaraq stabil adlanırlar – onların yaşama müddəti güclü qarşılıqlı təsir üçün xarakterik olan müddətdən tərtiblərlə artıqdır. Nuklonlardan başqa “stabil” adronlara hiperonlar barionlar, mezonlar, К, heyran mezonlar və s. aiddir.

Adronlar tərkibli sistemlərə aiddirlər. Məlum barionların əksəriyyəti 3 kvarkdan, mezonlar isə kvark və antikvarkdan (elə hallar da mümkündür ki, tərkibində əlavə kvark-antikvark cütü də olsun, məs. : 2 kvark və 2 antikvarkdan ibarət mezonlar) ibarətdir. Adronların qəribəlik, heyran və s. kvant ədədlərinin qiyməti onların tərkibinə daxil olan qəribə (s), heyran (c), gözəl (b) və s. mümkün növ kvark və antikvarkların sayı ilə təyin olunur.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Идеи Р. "Соударения элементарных частиц при высоких энергиях", пер. с англ., М., 1970;
  • Андреев И. В. "Хромодинамика и жесткие процессы при высоких энергиях", М.,1981;
  • Окунь Л. Б. "Физика элементарных частиц", 2 изд., М.,1988;
  • Индурайн Ф. "Квантовая хромодинамика", пер. с англ., М.,1986;