Aralıq dənizi tısbağası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Aralıq dənizi tısbağası (lat. Testudo graeca), (Testudinidae) fəsiləsindən sürünənlər növü.

Elmi təsnifat:

Sinif: Reptilia – Sürünənlər

Dəstə: Testudines – Tisbağalar

Fəsilə: Testudinidae

Növ: Testudo graeca LINNAEUS, 1758 [1] [2] [3].


Yayılması: Şimali İspaniya, İtaliya (daxil olub), Sardiniya və Siciliya (introduksiya olunub), Fransa (introduksiya olunub), keçmiş Yuqoslaviya: Serbiya, Monteneqro, Şimali Yunanıstan (Egey adalarına daxil olub, məs. Limnos, Lesbos, Xios, Samos, Samotrakiya), Albaniya, Ruminiya, Bolqaristan, Türkiyə,Mərakeş, Əlcəzair, Tunis, Liviya, İzrail, Suriya, İran, Şimali İraq, Rusiya (Cənubi Qafqazın şərqi: Dağıstan[4].

Azərbaycanda Testudo graeca ibera PALLAS 1814 yarımnövü yaşayır Ələkbərov A.M. Azərbaycanın Suda-quruda Yaşayan və Sürünənləri. Bakı – Elm, 246 s. (rus dilində) [5].

IUCN Statusu:

Təbiətin Qorunması üzrə Beynəlxalq İttifaqın (IUCN – International Union for Conservation of Nature) təsnifatına əsasən, 1996-cı ildə Vulnerable (Təhlükə altında) A1cd kateqoriyasına daxil edilmişdir (ver 2.3). Növün arealı məhdudlaşır, miqdarı isə sürətlə azalır.

  • Yayılması. Yaşayışına yararlı olan bütün sahələrdə rast gəlir.
  • Yaşayış yeri. Quru səhra və yarımsəhralar, kolluq bitkisi olan dağətəyi təpəlik sahələr, eləcə də ovalıq meşə və bağlar. Dağlarda dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlükdə qeyd edilmişdir.
  • Sayı. Respublikada sayı nisbətən yüksəkdir – hər 1 km yola 10 – 16 fərd düşür.
  • Sayının dəyişilmə səbəbləri. Tısbağaların nəzarətsiz tutulması və eləcə də yaşayış sahələrinin kənd təsərrüfatı bitkiləri üçün istifadə edilməsi, cavan fərdlərin yırtıcı məməlilər və quşlar tərəfindən məhv edilməsi.
  • Qorunması üçün zəruri tədbirlər. Bu tısbağaların tutulmasının qadağan edilməsi, süni yolla artırılıb təbiətə buraxılması vacibdir.

Aralıq dənizi tısbağaları Səngəçal yarımsəhrasının təbii məskunlarıdırlar. Onlar gələcəkdə yenidən təbiətə buraxılmaq şərtilə, Səngəçal terminalının inşası zamanı yığılmışlar. Aralıq dənizi tısbağası dünyada nəsli kəsilmək üzrə olan heyvan növlərinə aiddir və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyinin "Qırmızı kitab"ına daxil olunub. Azərbaycan bu heyvan növünün təsadüf olunduğu 25 ölkədən biridir. Aralıq dənizi tısbağaları təbiətdə 30-35 il, zooparklarda isə 150 ilədək ömür sürə bilirlər. Hazırda elmə məlum olan ən qoca tısbağanın 40 yaşı var.