Aralıq dənizi tısbağası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Aralıq dənizi tısbağası
Testudo graeca11.JPG
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Xordalılar
Sinif: Sürünənlər
Dəstə: Tısbağalar
Yarımdəstə : Gizliboyun tısbağalar
Fəsilə: Quru tısbağaları
Cins: Aralıq dənizi tısbağaları
Növ: Aralıq dənizi tısbağası
Elmi adı
Testudo horsfieldii LINNAEUS, 1758
Areal
Areale Testudo graeca.svg

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
axtar

ÜTMS [4]
NCBI {{{1}}}

Aralıq dənizi tısbağası (lat. Testudo graeca) - Aralıq dənizi tısbağaları sinfindən olan sürünənlər növü[1][2][3].


Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Aralıq dənizi tısbağası, Sumqayıt Corat bağları.jpg

Şimali İspaniya, İtaliya (daxil olub), Sardiniya və Siciliya (introduksiya olunub), Fransa (introduksiya olunub), keçmiş Yuqoslaviya: Serbiya, Monteneqro, Şimali Yunanıstan (Egey adalarına daxil olub, məs. Limnos, Lesbos, Xios, Samos, Samotrakiya), Albaniya, Ruminiya, Bolqaristan, Türkiyə,Mərakeş, Əlcəzair, Tunis, Liviya, İzrail, Suriya, İran, Şimali İraq, Rusiya (Cənubi Qafqazın şərqi: Dağıstan[5].

Azərbaycanda Testudo graeca ibera PALLAS 1814 yarımnövü yaşayır Ələkbərov A.M. Azərbaycanın Suda-quruda Yaşayan və Sürünənləri. Bakı – Elm, 246 s. (rus dilində) [6].


Təbiətin Qorunması üzrə Beynəlxalq İttifaqın (IUCN – International Union for Conservation of Nature) təsnifatına əsasən, 1996-cı ildə Vulnerable (Təhlükə altında) A1cd kateqoriyasına daxil edilmişdir (ver 2.3). Növün arealı məhdudlaşır, miqdarı isə sürətlə azalır.

Yaşayış yeri[redaktə | əsas redaktə]

Yaşayışına yararlı olan bütün sahələrdə rast gəlir. Quru səhra və yarımsəhralar, kolluq bitkisi olan dağətəyi təpəlik sahələr, eləcə də ovalıq meşə və bağlar. Dağlarda dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlükdə qeyd edilmişdir. Respublikada sayı nisbətən yüksəkdir – hər 1 km yola 10 – 16 fərd düşür.

Aralıq dənizi tısbağaları Səngəçal yarımsəhrasının təbii məskunlarıdırlar. Onlar gələcəkdə yenidən təbiətə buraxılmaq şərtilə, Səngəçal terminalının inşası zamanı yığılmışlar. Aralıq dənizi tısbağası dünyada nəsli kəsilmək üzrə olan heyvan növlərinə aiddir və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyinin "Qırmızı kitab"ına daxil olunub. Azərbaycan bu heyvan növünün təsadüf olunduğu 25 ölkədən biridir. Aralıq dənizi tısbağaları təbiətdə 30-35 il, zooparklarda isə 150 ilədək ömür sürə bilirlər. Hazırda elmə məlum olan ən qoca tısbağanın 40 yaşı var.

Yarımnövləri[redaktə | əsas redaktə]

Ən tanınmış yarımnövləri:

Bədən ölçüləri[redaktə | əsas redaktə]

T. g. graeca –  30 sm. 
T. g. anamurensis –  27 sm. 
T. g. antakyensis –  16 sm. 
T. g. armeniaca –  26 sm. 
T. g. buxtoni –  27 sm 
T. g. cyrenaica –  20,5 sm. 
T. g. floweri –  15 sm. 
T. g. ibera –  26 sm. 
T. g. nabeulensis – 18 sm. 
T. g. nikolskii – 30 sm. 
T. g. pallasi – 25 sm. 
T. g. perses –  19 sm.. 
T. g. soussensis – 25 sm. 
T. g. terrestris –  25 sm. 
T. g. zarudnyi –  28 sm.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. [1]
  2. [2]
  3. [3]