Tunis

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Tunis Respublikası
الجمهورية التونسية‎
Tunis
Tunis gerbi
Gerbi
Himn: حماة الحمى
"Humat al-Hima"
(azərb. "Vətən müdafiəçiləri"‎)
Tunis xəritədə yeri
Paytaxt
və ən böyük şəhər
Tunis
Rəsmi dillər Ərəb
Etnik qruplar

97% ərəb-bərbər

3% digərləri
Din İslam
Hökumət prezident respublikası
• Prezident
Məhəmməd Ənnəkür [ 25.VII.2019 ]
• Baş nazir
Həbib Əssid [ 6.II.2015 ]
Sahəsi
• Ümumi
162,155 km2 (62,608 sq mi) (93-cü)
• Su (%)
5
Əhali
• Təxmini  (2015)
11,1 milyon (80-ci)
• Siyahıya alma (23.IV.2014)
10 982
• Sıxlıq
67/km2 (173.5/sq mi)
ÜDM (AQP) 2014 təxmini
• Ümumi
124,3 milyard (77-ci)
• Adambaşına
11 300 (122-ci)
Valyuta Tunis dinarı (TND)
Yolun hərəkət istiqaməti sağ
Telefon kodu 216
ISO 3166 kodu TN
İnternet domeni .tn
Tunis

TunisAfrikada bir dövlət.Ölkə şərqdən Əlcəzairlə, qərbdən LiviyaQaradənizlə, şimaldan Qaradənizlə qonşudur.Ölkənin cənubunu Saxara səhrası təşkil edir. Ölkənin paytaxtı ölkə adı ilə eyni adı daşıyır.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Erkən tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Bir zamanlar Tunisdə Bərbər tayfaları yaşayırdı.Onlardan çoxu sahil xətti boyu kiçik şəhərləri və limanları tikmişdi, beləliklə onlar Aralıq dənizində hər yerdən müxtəlif səyahətçilər ilə ticarət edə bilirdilər. Tunisin yanından keçmək üçün istifadə edilən eramızdan əvvəl 10-cu əsrdə Tunis sahildə məskunlaşmağa başlamış səyahətçilərin çoxu finikiyalılar idi. Sonra, e.ə 8-ci əsrdə Karfagen xaricdən, Finikiyadan və regionlardan gəlmiş bəzi ilk mühacirlər tərəfindən tikildi. Yunanıstanla çoxlu müharibədən sonra e.ə. 6-cı əsrdə Karfagen Aralıq dənizində üstün mövqe tutur.

İkinci Punik Müharibə ərzində, Karfagenli Hannibalın başçılığı ilə ordu ilə İtaliyaya soxuldu. Roma İmperiyasıKarfagen arasında müharibələr e.ə 2-ci əsrdə Karfagenin dağılması ilə sona çatdı. Karfagen sivilizasiyanın dağılmasından sonra, region Roma İmperiyasının nəzarəti altında oldu. Roma İmperiyası zəif olanda, Barbarlar V əsrdə bu regionu tutdu və ondan sonra yüz il, o Bizans imperatoru Justinian'ın nəzarəti altında oldu.

İslamın başlanğıcı[redaktə | əsas redaktə]

7-ci əsrdə, bu onların Kairouan-ı adlandırdıqları şəhər tikmiş Ərəb Müsəlmanları tərəfindən yenidən fəth edildi. Kairouan Tunisdə birinci Ərəb Müsəlman şəhəri idi. Çoxlu Müsəlman sülaləsi Tunisi idarə etdi. Ən məşhur sülalələrdən biri Zirids sülaləsi idi. Zirids Fatimiler-in, Qahirədə yerləşdirilən, böyük sülalənin qaydalarını izləmiş Bərbər sülaləsi idi.

Siciliyanın Normanları ilə Tunisin qısa məşğuliyyətindən sonra 12-ci əsrdə, Almohad burayı yenidən fəth etdi. 1705-ci ildə, Tunis Hüseyn sülaləsi ərzində müstəqil faktik olaraq oldu, ancaq hələ də Osmanlı imperiyasından qaydaları izləməli oldu.

Əlmoravilər[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Əlmoravilər

Əlmohadlar[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Əlmohadlar

Fransız işğalı[redaktə | əsas redaktə]

Ölkəni bərpa etmək üçün cəhd 1800-cü illərdə ortalarında Müdafiəçi tərəfindən götürülən (qəbul edilən) bəzi (bir qədər, bir neçə) mübahisəli maliyyə qərarı Fransa nəzarəti altında olmaq üçün Tunisə başçılıq etdi.

1878-ci ildə Berlin konqresində İngiltərəAlmaniya Tunisin Fransanın ixtiyarına keçməsinə razılıq verdilər. 1881-ci ildə 30 minlik fransız ordusu Tunisə girdi. Tunis hökuməti təslim oldu. 1883-cü il 8 iyunda bağlanan müqaviləyə görə Tunisdə Fransanın protektoratlıq rejimi təsdiqləndi.

II Dünya Müharibəsi[redaktə | əsas redaktə]

İkinci dünya müharibəsi ərzində əsas əməliyyatlar Tunisdə baş verdi. General Romel, Afrikada Alman lideri, Tunisdə müttəfiqləri məğlub etməyi arzu etdi, necə ki Almanlar Fransanın Döyüşündə etmişdi. Necə ki müttəfiqlər Alman Blitskriğinə qarşı Tunisin Döyüşündən əvvəl təcrübəsiz idi və idi, bir qədər başqa hücumlardan sonra yaxşılaşmaq üçün tələsməyir, bu döyüş əsas sınaq olmalı idi. Fevral 19, 1943-də, General Romel ABŞ Qüvvələrinə qarşı hücuma başladı. O Birləşmiş Ştatlar üçün fəlakət idi. Hücumların olduğu, Tunisin qərbi ərazisində ərazi çoxlu ABŞ hərbi qəbrinin saytı (sahəsi) oldu. Ondan sonra, Müttəfiqlər tank (rezervuar) müharibəsinin əhəmiyyətini başa düşdü və onlar Mart 20, 1943-də cənubi Tunisdə Alman xəttlərinə asanlıqla soxuldular.

Tunis inqilabı[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Çörək qiyamları

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Tunis Şimali Afrikada, Aralıq dənizi sahillərində yerləşir. Tunisin sahil xətti 1300 km civarındadır. Tunis həmçinin qərbdə Əlcəzair və cənub-şərqə Liviya ilə həmsərhəddir. Saxara səhrası Səhrası Tunisərazisinin 40%-ni əhatə edir. Qalan 60% məhsuldar ərazidir.

Dil[redaktə | əsas redaktə]

Danışanların ana dili 3 mart, 1966-cı il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən[1]
Kişilər Qadınlar Hər iki cins Nisbəti
Toplam 1 529 625 1 474 581 3 004 206 100%
Ərəb diliFransız dili 506 556 206 156 712 712 23.72%
Ərəb dili 181 990 34 897 216 887 7.22%
Fransız dili 14 117 15 853 29 970 1.00%
Digər 817 792 1 211 349 2 029 141 67.54%
Təsnif edilməmiş 9 170 6 326 15 496 0.52%

Tunisdə əhalinin çox hissəsi ərəb, az hissəsi isə bərbər dilində danışır.

Etnik tərkib[redaktə | əsas redaktə]

Əhalinin 97%-i ərəb-bərbərlərdir, qalan 3% isə digər xalqlardır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. ing. Demographic Yearbook 1971. Twenty-third issue. Special topic: population census statistics I. Statistical Office of the United Nations, Department of Economic and Social Affairs. United Nations, New York, 1972.—>Table of contents—>Population—>16. Population by language, sex and urban/rural residence (continued), page 508; fr. Annuaire démographique 1971. Vingt-troisième èdition. Sujet spécial: Statistiques des recensements de population I. Bureau de statistique de I'Organisation des Nations Unies, Departement des affaires economiques et des affaires sociales. Nations Unies, New York, 1972. —>Table des matieres—>Population—>16. Population selon la langue, Ie sexe et la rèsidence urbaine/rurale (suite), page 508

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]