Cibuti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Cibuti Respublikası
جمهورية جيبوتي
République de Djibouti
Cibuti
Cibuti gerbi
Gerbi
Şüar: Unité, Égalité, Paix
Himn: Cibuti
Cibuti xəritədə yeri
Paytaxt
və ən böyük şəhər
Cibuti
Rəsmi dillər ƏrəbFransız
Etnik qruplar somali- 60%, afar- 35%
Hökumət Prezident Respublikası
• Prezident
İsmayıl Ömər Qeyle [ 8.V.1999 ~ ]
• Baş Nazir
Əbdülqadir Kamil Məhəmməd [ 1.IV.2013 ~ ]
Yaranması 27 iyun 1977
Sahəsi
• Ümumi
23,000 km2 (8,900 sq mi) (151-ci yer)
Əhali
• Təxmini  (2015)
875 min (160-cı yer)
• Siyahıya alma (2009)
818 159
• Sıxlıq
38/km2 (98.4/sq mi)
ÜDM (AQP) 2012 təxmini
• Ümumi
2 420 million (187-ci)
• Adambaşına
2 700 (181-ci)
Valyuta Cibuti frankı
Saat qurşağı +3
Telefon kodu 253
İnternet domeni .dj

Cibuti (rəsmi adı Cibuti Respublikası) — Afrikada dövlət. Şərqi Afrikada kiçik bir ölkə. Qonşuları şimalda Eritreya, qərbdə və cənubda Efiopiya, cənub-şərqində isə Somali. Qırmızı dənizə və Ərəb dənizinin Ədən körfəzinə çıxışı vardır. Ərəbistan yarımadasında olan Yəməndən 20 kilometr uzaqlıqdadır. Paytaxtı Cibuti şəhəridir. Xalqın 95%-i müsəlmandır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Müasir Cibuti ərazisində kuşit - afar və issa dillərində danışan köçəri tayfalar məskunlaşmışlar. V-VI əsrlərdə bu ərazi Aksum dövlətinin tərkibinə daxil edilmişdir. VII əsrdə Cibuti ərazisi ərəb sultanlarının hakimiyyəti altında idi. Yerli əhali arasında islam dini və ərəb dili yayılmışdı. XVI əsrdə Somali yarımadasında bir tərəfdən portuqaliyalılarla efiopiyalılar, digər tərəfdən türklər və somalilər arasında müharibə getdiyi dövrdə indiki Cibuti ərazisi portuqaliyalılar tərəfindən işğal olundu. XVII əsrdə bu ərazidə yenidən ərəblərin hakimiyyəti bərqərar oldu. Bu dövrdə yerli əhali köçəri həyat tərzini davam etdirir, ərəblər isə əhalinin inzibati və tacirlər təbəqələrini təşkil edirdilər.

1862-ci ildə Fransa ilə Adal sultanı arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən fransızlar afar tayfasının yaşadıqları əraziləri və Obok buxtasını öz əyalətləri kimi rəsmiləşdirdilər. 1881-ci ildə Obok rayonunu inkişaf etdirmək məqsədilə fransız səhmdar cəmiyyəti təsis edildi. Həmin dövrdə müasir Cibuti şəhərinin tikintisinə başlanıldı. Obok kimi adlandırılan ərazi 1896-cı ildən rəsmi olaraq fransız Sahil Somalisi adlandırılmışdır. (1967-ci ildən afarların və issaların fransız ərazisi adlandırılməşdır). 1889-cu ildə ruslar fransız Sahil Somalisinin bir hissəsini işğal etməyə cəhd göstərsələr də fransəz donanması müstəmləkəçilərin bu ərazidən qovulmasına nail oldular.

1946-cı ildə Fransız Somalisi müstəmləkəsi Fransanın "dəniz arxası" ərazisi statusu aldı.

Cibuti Respublikası 1977-ci il 27 iyun tarixində Fransadan ayrılaraq müstəqilliyini elan etdi. 1977-ci ildə keçirilən referendumun nəticələrinə əsasən istiqlaliyyət qazanmış bu ölkə Cibuti respublikası adlandırıldı. 1981-ci ildə ölkədə təkpartiyalı sistemə keçildi.

Siyasi quruluş[redaktə | əsas redaktə]

Cibutidə dövlət quruluşu respublikadır. Dövlət rəsmi şəkildə Cibuti Respublikası adlanır. Ölkədə 1992-ci il 4 sentyabrda referendum yolu ilə qəbul olunmuş, 15 sentyabr 1992-ci ildə qüvvəyə minmiş Konstitusiya fəaliyyət göstərir.

Dövlət başçısı prezidentdir. Prezident ümumi səsvermə yolu ilə 5 il müddətinə seçilir. Ölkədə 18 yaşına çatanların seçmək, 23 yaşına çatanların seçilmək hüququ vardır.

İcraedici hakimiyyət prezidentə və hökumətə (Nazirlər Sovetinə) məxsusdur. Hökumətə Baş Nazir rəhbərlik edir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Əhalinin sayı - 740 min həfərdir. (2010-cu il iyul məlumatına əsasən). Əhali illik artımı 2,2%-dir. (2010-cu il) Orta ömür müddəti - kişilərdə 58 il, qadınlarda 63 ildir. Uşaq ölümü hər 1000 nəfərə 57 nəfərdir.

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

2009-cu ildə ölkədə 350 million kW-saat elektrik enerji istehsal edildi.Kənd təsərrüfatın əsas sahəsi - heyvandarlıqdır. Cibuti şəhəri əhəmiyyətli dəniz liman kimi dünyada məlumdur.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]