Efiopiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Efiopiya (Həbəşistan) Federal Demokratik Respublikası
'ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk'
Efiopiya(Həbəşistan bayrağı Efiopiya(Həbəşistan gerbi
Bayrağı Gerbi
Efiopiya(Həbəşistan – xəritədə yeri
Paytaxt Əddis-Əbəbə
Böyük şəhərlər Əddis-Əbəbə
Rəsmi dil Amhar dili
Etnik qruplar
  • Oromo 34,5%
  • Amhar 26,9%
  • Somali 6,2%
  • Tiqray 6,1%
  • Sidama 4,0%
  • Qurage 2,5%
  • Velayta 2,3%
  • Hadiya 1,7%
  • Afar 1,7%
  • Qamo 1,5%
  • Gedeo 1,3%
  • digər 11,3%
İdarəetmə forması Federal parlamentar respublika
Prezident Mulatu Teshome Wirtu
Baş nazir Haile Mariam Desalegne
Yaranması
 - Aksum çarlığı e.ə.980
 - Efiopiya(Həbəş) imperiyası 1137
 - İndiki konstitusiyanın qəbulu 1991
Ərazi
• Ümumi
• Su sahəsi (%-lə)

1 104 300 km² (27-ci)
0,7
Əhali
• Təxmini sayı (2011)
• Siyahıyaalma (2007)
Əhali sıxlığı

82 101 998 nəfər (14-cü)
73 918 505 nəfər
74 nəfər/km²  (123-cü)
ÜDM (AQP)
  • Cəmi (2011)
  • Adam başına

$94,6 milyard
$1 089
ÜDM (nominal)
  • Cəmi (2010)
  • Adam başına

$29,7 milyard
$350
Pul vahidi Efiyopiya birri (ETB)
Saat qurşağı ŞAV (UKV+3)
Yay vaxtı tətbiq edilmir (UKV+3)
İnternet domeni .et
Telefon kodu +251

Efiopiya (Həbəşistan, Abissiniya) (amh. ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk; rəsmi adı Efiopiya Federal Demokratik Respublikası) — Afrikada dövlət. Paytaxtı Əddis-Əbəbə şəhəridir. Qədimdə İslam mənbələrində Həbəşistan, qərbdə isə Abissiniya adları ilə tanınmışdır.

Afrikanın ən qədim dövlətlərindən biri və XX əsrin əvvəllərinə kimi Liberiya ilə yanaşı Afrikadakı iki müstəqil dövlətdən biri olmuşdur.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Daha çox Həbəşistan (Kölələr ölkəsi) adı ilə tanınan Efiopiya, tarix ərzində bilinən ən qədim mədəniyyətlərdəndir. Quruluşu e.ə. 13-cü əsrə qədər uzanan Efiopiya dövləti, 1936-1941-ci illər arasında Mussolini İtaliyasının işğal hərəkatını saymasaq, tarix boyunca müstəqilliyini qoruya bilmiş və Afrika qitəsinin bazı Avropa dövlətləri tərəfindən müstəmləkə halına gətirilə bilməmişə yeganə ölkəsidir. 1960-1990-cı illəri arasında ölkədəki Eritrea problemindən ötrü münaqişəli və gərginliklərlə dolu bir dövr keçmişdir.

Alimlər tərəfindən Afar bölgəsində aparılan arxeoloji araşdırmalarda 3 milyon illik insan skeleti qalıntılarına rastlanılması, tarixi dövrlərin başlamasından çox əvvəllər belə bölgənin, insan topluluqları üçün bir yaşayış ərazisi olaraq istifadə edildiyini sübut edir. Efiopiyadan bəhs edən ilk tarixi sənədlər təxminən e.ə. 5000-ci ilə aiddir. İlk dövrlərdə şimaldakı Misir Krallığının lideri fironların qızıl, fil dişi və kölə axtarmaq üçün Qırmızı dəniz sahillərini izləyərək bu bölgəyə gəldikləri düşünülür. Efiopiya torpaqlarında müasir mənada ilk qurulan dövlət e.ə. 8-ci əsrdə yaranan D`mt krallığıdır. D`mt Krallığının e.ə. 1-ci əsrdə süqutu ilə birlikdə ölkədə, yenə eyni əsrdə Aqsum Krallığı yarandı. Aqsum Krallığı zamanla güclənərək sərhədlərini Həbəşistan xaricində bugünkü Eritrea, Cibuti, Sudan, Somali və Ərəb yarımadasında yerləşən Yəməni daxil edəcək dərəcədə genişlətdi.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Efiopiyada 82 dildə danışan müxtəlif xalq və tayfa yaşayır.[1] 1994-cü 11 oktyabr siyahıyaalmasına əsasən Efiopiyanın rəsmi etnik tərkibi aşağıdakı kimidir:[2]

Xalqlar 1994
Oromolar 17 080 318
Amharlar 16 007 933
Tiqraylar 3 284 568
Somalilər 3 185 266
Quraqielər 2 290 274
Sidamalar 1 842 314
Velaitalar 1 269 216
Afarlar 979 367
Qamolar 719 847
Gedeolar 639 905
Keffalar 599 188
Kembatalar 499 825
Agevlər/Avingilər 397 491
Digərləri 4 336 764
Cəmi 53 132 276

Din[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ethnologue: Languages of the World: Languages of Ethiopia
  2. 11.04.1994 census of Ethiopia