Arxalıq

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Gənc oğlanın portreti.
Mirzə Qədim İrəvani tərəfindən çəkilmiş portret

Arxalıq[1] - Qafqaz xalqları arasında və İranda milli kişi və qadın geyiminin bir hissəsidir. Arxalıq beşmetdən (qədim türk üst paltarı, sonralar kazaklar (rus hərbi dəstələri) da geyinirdi) əmələ gəlib.[2]

Arxalıq bütün Azərbaycanda ən geniş yayılmış geyimlərindən hesab edilir. Arxalıqlar müxtəlif olurdu.

Xarici görünüşü[redaktə | əsas redaktə]

Arxalıq uzun, beli ensiz gödəkcədir. Arxalıq da çəpkən kimi astarlı və belə qədər bədənə kip biçilirdi. Arxalığa beldən aşağı hissədə büzmə, yaxıd qırçınlı müxtəlif endə ətək tikilirdi. Bəzi arxalıqlar gen və düz biçilirdi, yan hissədə isə çapığı olurdu. Arxalıqların qollarının da biçimləri müxtəlif olardı. Bəziləri düz və uzun olub, dirsəkdən aşağı əlçəklə qurtaran qondarma qol şəklində tikilirdi. Arxalıqların üçüncü forması lelüfər qollu olurdu. Dirsəyə qədər düz olan lelüfər qol, dirsəkdən aşağı zanbaq formalı açıq biçilirdi. Qolun ağzında arxalığın parçasından iki barmaq endə qırçın də əlavə edilirdi. Arxalıqların yaxası açıq olurdu. Əksər hallarda arxalıqlar döşdən aşağı belə qədər düymələnirdi. Bəzi arxalıqların yaxası düymələnmirdi. Arxalıqlar ipək, atlaz, mahud, kişmir, məxmər, tirmə və müxtəlif zərli xara parçalardan tikilirdi, sarıma və cürbəcür baftalarla bəzədilirdi. Parça növü adətən sahibin əslindən və iqtisadi vəziyyətindən asılı idi.[3]

Kişi arxalığı biryanlı (qarmaqcıq ilə düymələnən) və ya ikiyanlı (düymə ilə düymələnən) ola bilər. Soyuq havada kişilər arxalığın üstündən çuxa da geyirdilər.[4]

Qadın arxalığı rəngarəng və naxışlı olur; uzun ensiz qolları ələ çatınca genəlir. Bu növ arxalıq bəzən qaytan və bafta ilə, qızılı naxış ilə, qıraqları xəz ilə bəzənir.[5]

1920-ci illərədək arxalıqlar el arasında geniş işlənməkdə idi. Arxalığın qabaq tərəfi pəncək kimi açıq olardı. Onu düymə və ilgəklə bağlardılar. Habelə bellərinə "beyləm şal" (mətanət nişanəsi) bağlardılar. .[6]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Arxalıq". Azərbaycan Milli Ensiklopediyası[25 cilddə]. II cild: Argentina – Babilik (25 000 nüs.). Bakı: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzi. 2010. səh. 22. ISBN 978-9952-441-05-5.
  2. S. İvanov. "Qazaq hərbi lüğətinə" aid materiallar
  3. Azərbaycan milli geyimləri. Traditions.aznet.org
  4. Yekaterina Kostikova. Azərbaycan milli paltarı. "Националь". 11 iyul 2005
  5. Səadət Hüseynova. Herodotu heyran edən ipəklər. "Азербайджанские известия"
  6. Güney mahalında milli geyimlər