Asif Rüstəmli

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox character.png
Asif Rüstəmli
Asif Heydər oğlu Rüstəmli
Fotoqrafiya
Doğum tarixi16 fevral 1954(1954-02-16)
Doğum yeri Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR, Ağcabədi, Qiyaməddinli
Elm sahəsi ədəbiyyatşünas
İş yeri Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu
Elmi dərəcəsi filologiya üzrə elmlər doktoru (2011)
Elmi vəzifəsi ADMİU-nun professoru
Tanınmış yetirmələriFəlsəfə doktoru Aynurə Paşayeva
Tanınırədəbiyyatşünas
MükafatlarıCəfər Cabbarlı mükafatı (2010), AMEA Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı(2013), Türk Ədəbiyyatı Vəqfinin (Türkiyə) "Türk Ədəbiyyatına Xidmət Baratı" (2013), Respublika Prezidentinin təqaüdçüsü (2014)
www.asifrustemli.com

Asif Heydər oğlu Rüstəmli — görkəmli Azərbaycan ədəbiyyatşünası, filologiya elmləri doktoru (2011), Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin professoru (2013), AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun şöbə müdiri.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

16 fevral 1954-cü il Ağcabədi rayonunun Qiyaməddinli kəndində anadan olub, 1982-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirib. A. Rüstəmli elmlər namizədi (1994), dosent (2009), filologiya elmləri doktoru (2011), ADMİU-nun professoru (2013), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1996), AYB tərkibində Cəfər Cabbarlı komissiyasının sədri (2015), institut həmkarlar ittifaqı komitəsinin sədridir (2010-2017), Prezident təqaüdçüsü (2014-2015), AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Elmi Şurasının üzvü (2003), Bakı Dövlət Universiteti nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şurasının üzvüdür (2013).

A.H.Rüstəmli 1988-ci ilin yanvar ayında Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutuna müsabiqə yolu ilə daxil olmuş, baş laborantlıqdan baş elmi işçi, şöbə müdiri vəzifəsinədək yüksəlmiş, 1991-1995-ci illərdə «Folklor Sarayı» elmi-mədəni mərkəzinin (indiki AMEA Folklor İnstitutunun) direktoru, 1995-1999-cu illərdə Elmi nəşrlər bölməsinin, mətbuat tarixi və publisistika şöbəsinin (2014-2018) müdiri vəzifələrində işləmiş, hazırda isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası Humanitar, ictimai elmlər və sənətşünaslıq şöbəsinin müdiridir (2018 sentyabr) .

A.Rüstəmli respublikamızda və onun hüdudlarından kənarda cabbarlışünas tədqiqatçı-alim kimi yaxşı tanınır. O, Cəfər Cabbarlının kitablarına salınmamış 6 pyesini, 4 hekayəsini, 30-dək lirik və satirik şeirini, 60 ədəbi-tənqidi məqaləsini ilk dəfə toplayıb, transliterasiya və tərtib edib, ön söz, qeydlər və şərhlər yazaraq «Ədirnə fəthi» adı ilə 1996-cı ildə «Elm» nəşriyyatında çap etdirmişdir. Görkəmli dramaturqun 20 ç. v. həcmində naməlum və az məlum əsərlərinin ilk dəfə üzə çıxarılması ədəbi ictimaiyyət tərəfindən böyük maraqla qarşılanmışdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 12 yanvar 2004-cü il tarixli sərəncamı ilə nəşr olunan C.Cabbarlının dörd cildlik «Əsərləri»nin də tərtibi, ön sözü və şərhləri Asif Rüstəmliyə məxsusdur. O, bu nəşrə «Bədii həqiqətlər ustası» sərlövhəli, yeni faktlar əsasında 39 səhifəlik ətraflı giriş yazmış, sovet senzurasının yersiz redaktələrinə məruz qalmış əsərləri müəllif əlyazmaları əsasında bərpa etmiş, bir sıra nümunələr ilk dəfə çoxcildlikdə işıq üzü görmüşdür. Təhsil Nazirliyinin qərarı ilə «Azərbaycan ədəbiyyatı» seriyasından buraxılan Cəfər Cabbarlının «Seçilmiş əsərləri»ni (Bakı, «Çaşıoğlu» nəşriyyatı, 2004, 45.8 ç.v.) də A.Rüstəmli tərtib etmiş, nəşrə geniş ön söz, qeyd və şərhlər yazmışdı. O son illər böyük ədibin həyat və yaradıcılığının naməlum məqamlarından bəhs edən sanballı məqalələri ilə mətbuatda və elmi məcmuələrdə mütəmadi çap olunur.

A.Rüstəmli Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin ədəbiyyat, mədəniyyət və incəsənət mövzusunda 30 illik dövrü əhatə edən məruzələrini, çıxışlarını söhbətlərini toplayıb tərtibləyərək 2000-ci ildə «Nəcib, mənəvi idealların tərənnümü» (Bakı, «Ozan», 2000, 29.25 ç.v.) sərlövhəsi ilə çap etdirmiş, ulu öndərin «Ədəbiyyatın yüksək borcu və amalı» (Bakı, «Ozan», 2000, 31 ç.v.) kitabının redaktoru olmuşdur.

Dissertasiya və monoqrafiyaların müzakirəsində ədalətli və prinsipial mövqeyi ilə fərqlənir. Lalə Hacıyevanın «Əhmədbəy Ağayevin publisistikası» (BDU, 2006), Aygün Həsənovanın «Azərbaycan ədəbiyyatında Şeyx Şamilin bədii obrazı» (Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu, 2007), Bahar Məmmədovanın (Bərdəli) «Balaş Azəroğlunun yaradıcılıq yolu» (Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu, 2010), Tofiq Yusifovun “Azərbaycanda açıq cəmiyyətin formalaşmasında mətbuatın rolu (1991-2004)” (BDU, 2012) və digər mövzularda fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru dissertasiyalarının rəsmi opponenti olmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə Aynurə Paşayeva fəlsəfə doktoru, Mərziyyə Nəcəfova elmlər doktoru dissertasiyalarını uğurla müdafiə etmişdilər (2018).

13 kitabın, 350-dən çox elmi, publisistik məqalənin və məruzənin müəllifi, 19 kitabın tərtibçisi, 2 kitabın tərcüməçisi, çoxsaylı kitabların redaktoru və rəyçisi olmuş, onlara ön söz yazmışdır. Elmi məqalələri xarici ölkələrdə türk, fars, rus, polyak və macar dillərində çap olunmuşdur.

A.Rüstəmlinin ssenariləri əsasında «Günəş şərqdən doğur» (Az.TV, 2003, 6 mart), «İstiqlal fədaisi» («Lider» 2004, 6 fevral), «Nurlu gələcək naminə» («Space», 2005, 15 sentyabr), "Bir kərə yüksələn bayraq. Azərbaycan Cümhuriyyəti - 100" (Qəbələ, 2018, 6 iyun) sənədli filmləri çəkilib nümayiş etdirilibdir.

Moskvanın «Kinoprodukt» Studiyasının çəkdiyi «Əfsanənin əks üzü» seriyasından «26 Bakı komissarı» (Moskva, Zvezda TV, 2008) sənədli filminin elmi məsləhətçisi olub və filmdə çıxış edib.

A.Rüstəmli ədəbiyyatımızı, mədəniyyətimizi televiziya kanalları vasitəsilə layiqincə təbliğ və təmsil edir. O 1992-1996-cı illərdə Azərbaycan Televiziyası ilə gedən «Yaddaş», «Tarix bizə nə deyir» verilişlərinin ssenari müəllifi və aparıcısı olub.

A.Rüstəmli uzun illərdi pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. 1996-cı ildən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Mətnşünaslıq, Redaktənin əsasları fənlərindən dərs deyir, ADMİU-nun 2013-cü il yanvar ayından professorudur.

A.Rüstəmli «Cəfər Cabbarlı və ədəbi-mədəni mühit» mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib (2011, noyabr), bir sıra beynəlxalq elmi konfransların, simpoziumların iştirakçısı olub. Ankarada (1991), Bağdadda (1994), Tehranda (1995), Təbrizdə (1998), Bəsrədə (1999), Urmiyada (2004, 2011), Varşavada (2007), Tomskidə (2008), Elazığda (2008, 2012, 2013), Budapeştdə (2010), Diyarbəkirdə (2013) və Astanada (2014), Balıkəsirdə (2018) keçirilən beynəlxalq elmi məclislərdə ədəbiyyat məsələləri ilə bağlı məruzələri ilə diqqəti cəlb etmişdir.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

  • Ankaradakı Azərbaycan Kültür Dərnəyinin mükafatı (1994)
  • C.Cabbarlı mükafatı komissiyasının «Xüsusi diplom»u (2001)
  • «Cəfər Cabbarlı mükafatı» (2010)[1]
  • AYB Ədəbiyyatı Təbliğ bürosunun «Qılınc və qələm» beynəlxalq ədəbi mükafatı (2004)
  • Varşava Universitetinin «Sertifikat»ı (2007)
  • Elazığ (Türkiyə) valisinin xüsusi mükafatı (2010)
  • İstanbulda fəaliyyət göstərən Türk Ədəbiyyatı Vəqfinin "Türk Ədəbiyyatına Xidmət Baratı" (2013)
  • Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin "Fəxri fərman"ı (dekabr 2013).
  • Türk Dünyasi Araştirmalari Uluslararasi İlimler Akademisinin «TÜRK EDEBİYATINA HİZMET» Uluslararasi Ödülü. (fevral 2014).
  • L.N.Qumilyev adına Avroaziya Milli Universitetinin Sertifikatı (Astana, oktyabr 2014).
  • Azərbaycan – Türkiyə Dostluq Dərnəkləri Federasionunu mükafatı (sentyabr 2014).
  • Ağa Musa Nağıyev adına Mənəvi Dəyərlərin Qorunması İctimai Birliyinin "Ağa Musa Zirvəsi" mükafatı (iyun 2015).
  • AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun "İlin Alimi" mükafatı (10 yanvar 2017).

Kitabları[redaktə | əsas redaktə]

  1. Çırpınırdı Qara dəniz, Bakı, «Sabah», 1992, 80 səh.
  2. Tufanlardan keçən ömür, Bakı, «Sabah», 1995, 136 səh.
  3. Susmaz duyğuların səltənətində, Bakı, «Elm», 2002, 176 səh.
  4. Ədəbi istiqlalımız, Bakı, «Elm», 2004, 384 səh.
  5. Cəfər Cabbarlı: həyatı və mühiti, Bakı, «Elm», 2009, 416+24 səh.
  6. Mütərcim Cəfər Cabbarlı», Bakı, «Ozan», 2011, 136 səh.
  7. Cefer Cabbarlı (Hayatı, Sanatı ve Mücadilesi), Türkiyə, Elazığ, «Manas» neşr., 2011, 294 səh.
  8. Bayraməli Abbaszadə: mühiti və mücadiləsi, Bakı, «Ozan», 2014, 224 səh.
  9. Müdriklik mücəssəməsi, Bakı, «Elm və təhsil», 2014, 496 səh.
  10. Səttar Xanın silahdaşı. İran, Qum, "Nəvidi-hikmət", 2018 (h.ş. 1397), 200 səh.
  11. Ədəbi redaktənin əsasları (Tarixi, nəzəriyyəsi, təcrübəsi). Dərs vəsaiti. Bakı, "Gənclik", 2018, 216 səh.
  12. Zirədən başlanan yol (Mirzə Bala Məhəmmədzadənin həyatı, yaradıcılığı və mühiti). Bakı, "Gənclik", 2018, 280 səh.
  13. Cəfər Cabbarlı və milli istiqlal hərəkatı. Bakı, "Gənclik", 2018, 168+24 səh.

Tərcümələri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Elazığ çələngi (42 elazığlı şairin şeirlər toplusu). Bakı, “Ozan”, 2010, 120 s. Kitaba A. Rüstəmli “Qardaşlığın təməli, dostluğun məhvəri” adlı ön söz yazmışdır.
  2. Əhməd Kabaklı “Harput əfsanələri”. Bakı, “Ozan”, 2012, 96 s. Kitaba A. Rüstəmli “Yazarların xocası və ucası” adlı ön söz yazmışdır.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Cəfər Cabbarlı mükafatı sahiblərinə təqdim olunub. apa.az, 16.04.2010.  (azərb.)