Avropa cüyürü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Avropa cüyürü
}}
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: Sonağızlılar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
İnfratip: Ağızçənəlilər
Sinifüstü: Dördayaqlılar
Sinif: Məməlilər
Yarımsinif: Vəhşi heyvanlar
İnfrasinif: Plasentalılar
Dəstə: Cütdırnaqlılar
Yarımdəstə: Gövşəyənlər
Fəsilə: Marallar
Yarımfəsilə: Cüyürlər
Cins: Cüyür
Növ: Avropa cüyürü
Elmi adı
Capreolus capreolus Linnaeus, 1758
Areal
şəkil
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   625063
MBMM   9858

Avropa cüyürü (lat. Capreolus capreolus) — məməlilər sinfinin cütdırnaqlılar dəstəsinin marallar fəsiləsinin cüyür cinsinə aid gövşəyən heyvan növü. Cüyürün 5 yarımnövü məlumdur. Azərbaycanda Avropa yarımnövünə aid olan xırda formalı cüyür yayılmışdır. Cüyürə bəzən əlik də deyirlər. [1]

Qısa təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Uzunluğu 100-150 sm, hündürlüyü 75-100 sm olur. Qulaqları uzun, quyruğu qısadır. Çox yaraşıqlı görkəmə malik olan cüyürün dırnaqları iti, burun güzgüsü tünddür. Dişi cüyürlər buynuzsuz, erkək cüyürlər də isə 3-5 çıxıntılı buynuzlar olur.[2]

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Bütün Avropa, Şimali İran, Kiçik Asiyanın şərqindən Volqaya qədər yaşamışdır. Azərbaycanda vaxtilə (XX əsrin 50 - 60-cı illəri) bütün təbii vilayətlərdə yayılmışdı. Hal-hazırda Kür-Araz vilayətində nəsli kəsilmiş, qalan ərazilərdə isə çox lokal sahələrdə nadir və nəsli kəsilmək təhlükəsində olan növə çevrilmişdir. Böyük Qafqazın cənub-şərq və çox az miqdarda şimal-şərq yamaclarında qalmışdır. Vaxtı ilə geniş ərazidə yayılsa da, hazırda bu ərazilər xeyli daralmışdır. Buna səbəb onların yaşadığı ərazilərdə yırtıcı heyvanların çox olması, qanunsuz ovlanmasıdır.[3]

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Zoğal, fındıq, qoza toxumlu kollar, ağaclar olan alçaq dağlıq və dağ ətəyi biotoplarda yaşamağa üstünlük verirlər. Əsas yaşayış yerləri dəniz səviyyəsindən 200-2500 m hündürlükdə olan palıd, vələs, fıstıq və qarışıq meşə landşaftlarını əhatə edir. Sürü halında yaşayırlar. Adi halda sürülərin tərkibində 4 - 5, qış fəslində isə onların sayı 15 - 20 başa qədər artır. Qidalanma və təhlükəsizliyini təmin etməklə əlaqədar ilin fəsillərindən asılı olaraq üfüqi və şaquli formada köç edirlər. Belə yerdəyişmələr fəsillərlə əlaqədar olub, yaşayış biotopları daxilində baş verir. Sutkalıq və fəsillərlə əlaqədar olaraq fəal həyat tərzinə malikdirlər. Bu fəallıq ilin isti fəsillərində daha da artır. Cinsi yetişkənlik, dişi fərdlərdə 2, erkəklərdə isə 3 yaşında başa çatır. Boğazlıq müddəti adətən 9 aydan 10 aya qədər davam edir. Doğum dövrü aprel-may aylarına təsadüf edir. Azərbaycanda cüyürlərin qida rasionuna 44 növ bitki daxildir. Bunların paxlalılar, taxılkimilər, kol və ağac bitkiləri üstünlük təşkil edir. Orta ömür müddəti 10 - 12 ilə qədərdir.[4]

Sayı[redaktə | əsas redaktə]

Hal-hazırda Azərbaycanın təbii vilayətlərində cüyürlərin sayı XX əsrin birinci yarısında olan məlumatlarla müqayisədə 60 - 65% azalaraq 1000 - 1200 baş təşkil edir.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

iki qrupa bölünür: təbii və antropogen. Quraqlıq, uçqunlar, sürüşmələr, meşə yanğınları, sellər, brakonyerlik, cüyürlərin yay otlaqlarında ev heyvanlarının otarılması, çoban itləri, meşələrin qırılması, biotoplarında otlarının biçilməsi və s. kimi amillər.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda cüyürün yaşayış yerlərinin qorunması Bern konvensiyasının II əlavəsinə uyğun olaraq həyata keçirilir. Hirkan, Şahdağ, Altıağac, Samur-YalamaGöygöl Milli Parklarının təşkili və bir sıra dövlət təbiət qoruqlarının genişləndirilməsi həyata keçirilmişdir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

Daşkəsən-Gədəbəy dağ-meşələri ərazisində hər hansı bir qorunma statusu olan sahələrin yaradılması zəruridir.


Capreolus capreolus male p.jpg

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycanın Qırmızı Kitabı, II Cild, Bakı, 2013.
  2. Quliyev S.M. Azərbaycanın cütdırnaqlılar faunası. Bakı: Elm və Təhsil, 2008, s. 105 – 130.
  3. Верещагин Н.К. Каталог зверей Азербайджана. Баку, АН Азерб. ССР, 1942, 95 s.;
  4. Алекперов Х.М. Млекопитающие Юго-западного Азербайджана. Баку, АН Азерб.ССР, 1966, 42 – 45;

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Qafqaz köpgəri

Ceyran

Asiya muflonu

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycanın Qırmızı Kitabı, II Cild, Bakı, 2013.
  2. Верещагин Н.К. Каталог зверей Азербайджана. Баку, АН Азерб. ССР, 1942, 95 s.;
  3. лекперов Х.М. Млекопитающие Юго-западного Азербайджана. Баку, АН Азерб.ССР, 1966, 42 – 45;
  4. Quliyev S.M. Azərbaycanın cütdırnaqlılar faunası. Bakı: Elm və Təhsil, 2008, s. 105 – 130.