Azərbaycanda internet

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

2015-ci ilin statistikasına əsasən Azərbaycan internet istifadəçilərinin sayı 5.8 milyondur.Bu Azərbaycanın 9.6 milyonluq əhalisinin yarısından çoxdur.Azərbaycanın yüksək səviyyəli domeni .az -dır.

Azərbaycanda internet sistematik dövlət filtirindən və ya bloklanmasından böyük ölçüdə azaddır,lakin dövlət müxalifətin online forumlardakı aktivliyinə sərt müdaxilə göstərir.[1] 2013-cü ildə Azərbaycan Milli Məclisi tərəfindən Cinayət Məcəlləsinin böhtan və təhqirlə bağlı 147 və 148-ci maddələrinə əlavə dəyişikliklər edilərək bu qanunlar internetə də şamil edilib.Yəni müəllif internetdə paylaşdığı məlumata görə cərimələnə və 3 ilə qədər həbs oluna bilər.Hökümət həm də internetdə hökuməti tənqid edən blogger və siyasi fəalları çökdürmək üçün sərt həbs cəzaları vermək, qanunsuz hədə qorxu,qəfil polis basqınları,işdən qovulma və sairə tədbirlərə əl atır.[2]

Araşdırmaçılar və internet aktivistlərinin hesabatları bunu deməyə imkan verir ki, Azərbaycan hökuməti ölkədə internetin kütləvi nəzarəti ilə məşğuldur.

Azərbaycanda internetin inkişafı[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda İnternet 1993-cü ildən inkişaf etməyə başlamışdır. İlk sayt 1994-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasında yaradılmış, ilk dövlət orqanının saytı isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin saytı olmuşdur və 1997-ci ildə yaradılmışdır. 1993-cü ildən yüksək səviyyəli milli AZ domeninin inzibatçılığı həyata keçirilir..

İlk günündən İnternetin inkişafı əsasən özəl sektor tərəfindən aparılır. 2000-ci ilədək İnternet Xidmət Provayderlərin (İSP) fəaliyyəti xüsusi razılıq (lisenziya) əsasında həyata keçirilirdi, lakin 2000-ci ildə lisenziyalaşdırma ləğv edilmişdir. Bunun sayəsində hazırda ölkədə İSP kimi xidmət göstərmək istəyən hər bir fiziki və hüquqi şəxs sərbəst olaraq fəaliyyətə başlaya bilər. Hazırda ölkədə 40-dək İSP fəaliyyət göstərir və onlardan yalnız 3-ü (Aztelekomnet, Bakinternet və Azdatakom) dövlət qurumudur. İSP-lərin fəaliyyəti sağlam rəqabət və bazar münasibətləri şəraitində həyata keçirilir. Şirkətlər İnternetə çıxış üçün sabit və simsiz rabitə texnologiyalarında istifadə edirlər. WiMax və digər simsiz texnologiyalarının tətbiqi genişlənir. Ölkənin beynəlxalq İnternet şəbəkəsinə qoşulması 2 özəl şirkət tərəfindən (Delta Telekom və AzerTelecom) həyata keçirilir və İSP-lər üçün alternativ seçim imkanı yaradır.

Ölkədə fəaliyyət göstərən hər 3 mobil rabitə operatoru İnternetə yüksək sürətli çıxışı təmin edir və hər üç mobil rabitə operatoru 3G xidməti göstərir.

Azərbaycanda genişzolaqlı xidmətlərin göstərilməsinə 2006-cı ildən başlanılmışdır və son illərdə istifadəçilərin sayında ciddi sıçrayış müşahidə olunmaqdadır. 2006-cı ildən başlayaraq Azərbaycanda İnternetin qiymətinin ardıcıl olaraq aşağı salınması üçün tədbirlər görülür. Son illərdə ölkədaxili internet şəbəkəsinin qlobal internet şəbəkəsinə qoşulma sürəti dəfələrlə artırılmışdır.

Azərbaycanda internetə giriş böyüyür və milli strategiya ölkəni Qafqaz regionunda informasiya və kommunikasiya texnologiyaları mərkəzinə çevrilməsini dəstəkləyir.Azərbaycan dövləti fəal olaraq xarici yardımları cəzb etməklə telekommunikasiya və (İKT) sahəsini inkişaf etdirmək istəyir.[1] Hökümək 2013-cü ildə Azərbaycanda internet istifadəçilərinin əhalinin 85 faizini təşkil edəcəyi bildiriləsə də [3] Beynəlxalq telekomunikasiya ittifaqına görə hal hazırda bu rəqəm 58.7 faizdir.[4]

İnternetin filtirlənməsi,nəzarəti və istifadəçilərin təqib olunması[redaktə | əsas redaktə]

Freedom House-un 2014-cü ildəki hesabatına əsasən Azərbaycan dövləti internetin sistematik bloklanması və ya filtirlənməsiylə məşğul olmur,lakin ölkədə etirazlar zamanı bəzi internet saytlarının girişində müvəqqəti çətinliklər olmuşdur. Freedom house-un hesabatına əsasən ölkədə internet yarı azaddır. Sosial şəbəkələr bağlanmasa da bir çox siyasi internet saytlarına qadağa qoyulmuş, bloggerlər və jurnalistlər həbs olunmuşdur.

İnternetin filtirlənməsi[redaktə | əsas redaktə]

2013-cü ildə Anonymous hacker qrupu şəkil paylaşma saytı olan Imgur-a Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinə aid sənədləri yerləşdirəndən sonra sayt 2014-cü ilin mayına qədər əlçatmaz oldu. Höküməti tənqid edən Azərbaycan diasporalarına aid saytlar çox vaxt ölkədə əlçatmazdır.Ermənistanın yüksək səviyyəli domeni olan .am sahib olan saytlar avtomatik olaraq bloklanmışdır və ölkədə əlçatan deyil.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]