Azərbaycanda oxçuluq

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Azərbaycanda oxçuluq 1969–1970-ci illərdə inkişaf etməyə başlamışdır. “Məhsul”, “Spartak”, “Lokomotiv” və s. idman cəmiyyətlərində oxatma bölmələri açılmışdır. V.Maksimov, S.Yusifova, S.İsmayılova, N.Hüseynova, O.Saraykina, E.Hacıyev və b. SSRİ kuboku, ümumittifaq və beynəlxalq yarışların qalibi və mükafatçıları olmuşlar.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Arxeoloji mədəniyyətlər[redaktə | əsas redaktə]

Qafqaz Albaniyası ordusu[redaktə | əsas redaktə]

Şamaxı yaxınlığında yerləşən Qafqaz Albaniyası dövrünə aid Xınıslı yaşayış yerindən aşkarlanmış mis qab

Antik müəllif hücum və müdafiə silahları haqqında məlumat qoyub getmişdir. Məsələn, qeyd edilir ki, albanlarda zirehləri və uzun dördkünc qalxanları olan nizəçilər və oxatanlar vardı.[1]

Akontistlər – nizəçilər və toksotlar – oxatanlar vardısa, deməli, nizələr və oxlar da olmalı idi. Arxeoloji material yazıçıların dediklərini təsdiq edir. Albaniya ərazisində çoxlu silah aşkar edilmişdir və bunun xeyli hissəsi küp, katakomba və taxta qəbirlər mədəniyyətinin daşıyıcılarına məxsusdur. O dövrdə üçpərli, saplaqlı dəmir ox ucluqları oymaqlı, çıxıntılı tunc ucluqları, habelə daha erkən dövr (eramızdan əvvəl VII-VI əsrlər) üçün səciyyəvi olan oymaqlı, üçüzlü tunc və sümük ucluqları sıxışdırıb aradan çıxartmışdı. Bununla yanaşı küp qəbirlərin birindən əvvəlki vaxtların tunc oxlarına nisbətən daha səliqəli hazırlanmış tunc ox ucluğu tapılmışdır. Mingəçevirdə e.ə. III-I əsrlər təbəqəsində bişmiş gildən olan ox ucluqları aşkar edilmişdir. Yaloylutəpə tipli torpaq qəbirlərin birində (Çuxur Qəbələ yaxınlığında) çoxlu miqdarda saplaqlı üçpərli ox ucluqları üzə çıxarılmışdır.[2]

Görünür, Albaniya ərazisində də saplaqlı üçpərli ox ucluqları e.ə. I əsrin başlanğıcında Orta AsiyaParfiya vasitəsilə yayılmışdır. Ucluqların bir qismi buraya sarmat tayfaları ilə gəlib çıxa bilərdi. Güman etmək olar ki, qədim albanlar qarğı oxlar da işlədirdilər. Parfiya tayfalarında skif yayı (kamanı) əsas yer tutur, sikkələrdə, ritonlarda və başqa əşyalarda təsvir olunurdu.[3] Bu kaman uzunluğu 60-70 santimetrdən çox olmayan oxlar üçün idi. Eraların ayrıcında skif kamanı ilə yanaşı daha mürəkkəb hun kamanı tətbiq edilirdi, onun uzunluğu 120 santimetrdən 160 santimetrə qədərdi, üzərində qoyma sümüklər vardı. Daha yüngül və daha ağır ucluqların olması antik Albaniyada yüngül və ağır kamanların mövcudluğunu güman etməyə imkan verir. Bunlarla həm süvarilər, həm də piyada qoşun silahlanmışdı.[1]

Kamandan oxatma olimpiya oyunlarında[redaktə | əsas redaktə]

2012 Yay Paralimpiya Oyunları[redaktə | əsas redaktə]

  • Qəl. = Qalib gəldi
  • Məğ. = Məğlub oldu

London Paralimpiadasında kamandan oxatma idman növü üzrə yarışlar 30 avqust-5 sentyabr tarixləri arasında Şahzadə Artilleriyasının Kazarmasında baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növü üzrə, Zinyət Vəliyeva təmsil etdi.[4] Bu idman növü üzrə yığmanın məşqçisi, Tahir Adilov idi.

Qadınlar

Avqustun 30-da Zinyət Vəliyeva, London Paralimpiadasında mübarizəyə qoşuldu. Reytinq mərhələsində o, 435 xallıq nəticə göstərdi və yalnızca, Kanada nümayəndəsi Line Trembleyi arxada qoyaraq 20 idmançı sırasında 19-cu yeri tutdu.

1 gün sonra baş tutan 1/16 final mərhələsində isə Zinyət Vəliyeva, Pekin Paralimpiadasının bürünc medalçısı Çexiyalı Marketa Sidkova ilə üz-üzə gəldi. Təcrübəli rəqibi ilə qarşılaşmada Zinyət Vəliyeva, Marketa Sidkovaya 0:6 hesabı ilə məğlub oldu və XIV Yay Paralimpiya Oyunlarını medalsız başa vurdu.

İdmançı Yarış Reytinq 1/16 final 1/8 final 1/4 final 1/2 final Final
Xal Yer
Zinyət Vəliyeva Fərdi
435
19
Çexiya Sidкova
Məğ. 0:6
mübarizəni dayandırdı

2016 Yay Olimpiya Oyunları[redaktə | əsas redaktə]

  • Q=Qalib gəldi
  • M=Məğlub oldu

XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kamandan oxatma idman növü üzrə yarışlar 6-12 avqust tarixləri arasında Sambadrome meydanında baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növündə bir oxatan təmsil etdi. Azərbaycan yeganə lisenziyanı 2016-cı ilin may ayında Böyük Britaniyanın Nottingem şəhərində qazandı.[5] Olqa Senyuk Avropa Çempionatında uğurla çıxış etdi və XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına lisenziya qazandı.[6] Həmçinin, Olqa Senyuk Azərbaycanı Olimpiya Oyunlarında kamandan oxatma idman növündə təmsil edən birinci idmançı kimi tarixə düşdü.[7]

Qadınlar

Olqa Senyuk Rio-de-Janeyro Olimpiadasına mübarizəyə 5 avqust tarixində qoşuldu. O, həmin gün reytinq atışlarını yerinə yetirdi. Olqa Senyuk 623 xalla 64 idmançı sırasında 37-ci yeri tutdu.[8][9] Dörd gün sonra, 9 avqust tarixində isə Olqa Senyuk, 1/32 final mərhələsində Çin Xalq Respublikasının nümayəndəsi, 24 yaşlı Cao Hui ilə üz-üzə gəldi.[10] Gərgin idman mübarizəsi şəraətində keçən görüşdə Olqa Senyuk inamla mübarizəsi aparsada, təcrübəli rəqibinə 1:7 hesabı ilə məğlub olaraq Rio-de-Janeyro Olimpiadasında mübarizəni erkən dayandırdı.[11]

İdmançı Yarış Reytinq 1/32 final 1/16 final 1/8 final 1/4 final 1/2 final Bürünc medal
uğrunda oyun
Final
Xal Yer
Olqa Senyuk Fərdi 623 37
Çin Hui
M 1:7
mübarizəni dayandırdı

2016 Yay Paralimpiya Oyunları[redaktə | əsas redaktə]

  • Qəl. = Qalib gəldi
  • Məğ. = Məğlub oldu

Rio-de-Janero Paralimpiadasında kamandan oxatma idman növü üzrə yarışlar 10-17 sentyabr tarixləri arasında Sambadrom meydanında baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növü üzrə, dörd il əvvəl London Paralimpiadasına qatılan Zinyət Vəliyeva təmsil etdi. Bu idman növü üzrə yığmanın məşqçisi, Tahir Adilov idi.

Qadınlar

Sentyabrın 10-da Zinyət Vəliyeva, Rio-de-Janero Paralimpiadasında mübarizəyə qoşuldu.[12] Reytinq mərhələsində o, 472 xallıq nəticə göstərdi və yalnızca, Braziliya nümayəndəsi Patrisia Layolleni arxada qoyaraq 32 idmançı sırasında 31-ci yeri tutdu.[12]

5 gün sonra baş tutan 1/16 final mərhələsində isə Zinyət Vəliyeva, London Paralimpiadasının çempionu İranlı Zəhra Nemati ilə üz-üzə gəldi.[13] Təcrübəli rəqibi ilə qarşılaşmada Zinyət Vəliyeva, Zəhra Nematiyə 0:6 hesabı ilə məğlub oldu və XV Yay Paralimpiya Oyunlarını 17-ci pillədə başa vurdu.[13]

İdmançı Yarış Reytinq 1/16 final 1/8 final 1/4 final 1/2 final Final Yer
Xal Yer
Zinyət Vəliyeva Fərdi
472
31
İran Nemati
Məğ. 0:6
mübarizəni dayandırdı
17

Qurumlar[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 Алиев К.Г. Албанское войско и его вооружение//ДАН АзССР, 1957, № 8.
  2. Исмизаде О.Ш. Ялойлутепинская культура. Баку, 1956. История Азербайджана, т. 1, Баку, 1958
  3. Халилов Дж.А., Бабаев И.А. Античные традиции в материальной культуре Кавказской Албании.//Сб. Античность и античные традиции в культуре и искусстве народов Советского Востока, М., 1978
  4. "Zinyət Vəliyevanın www.london2012.com saytında profili.  (ing.)". www.london2012.com (XIV Yay Paralimpiya Oyunlarının rəsmi saytı). 2016-09-09 tarixində (#archive_missing_url) arxivləşdirilib. (#cite_web_url)
  5. "Азербайджансkие спортсмены завоевали еще две лицензии на Олимпиаду "Рио-2016" (az) Azərbaycan idmançıları "Rio-2016" Olimpiadasına daha iki lisenziya qazanıb". www.cbc.az. İstifadə tarixi: 28 may 2016.
  6. "Azərbaycan "Rio-2016" Olimpiya Oyunları üçün daha bir lisenziya qazandı". www.azerisport.com. İstifadə tarixi: 28 may 2016.
  7. "46-я лицензия Азербайджана на Олимпиаду-2016 в Рио, (az) 2016 Olimpiadası üçün Azərbaycanın 46-cı lisenziyası". www.kaspiy.az. İstifadə tarixi: 28 may 2016.
  8. ""Rio-2016"nın rəsmi saytında qadınların kamandan oxatma yarışlarının, reytinq atışlarının nəticələri". www.rio2016.com. İstifadə tarixi: 5 avqust 2016.
  9. ""Rio-2016"da Azərbaycanın birinci təmsilçisi Olqa Senyuk 37-ci yeri tutdu". www.azerisport.com. İstifadə tarixi: 5 avqust 2016.
  10. "Azərbaycan oxatanı Olqa Senyuk "Rio-2016" Olimpiadasında gücünü sınadı". www.azertag.az. İstifadə tarixi: 5 avqust 2016.
  11. ""Rio-2016"nın rəsmi saytında qadınların, fərdi kamandan oxatma yarışlarının, 1/16 final mərhələsinin nəticələri (Olqa Senyuk-Cao Hui)". www.rio2016.com. İstifadə tarixi: 9 avqust 2016.
  12. 1 2 "Паралимпиада Рио-2016: Зиньят Велиева завершила квалификацию предпоследней.  (rus.)". www.azerisport.com. 2017-08-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 sentyabr 2016.
  13. 1 2 "Паралимпиада Рио-2016: Зиньят Велиева проиграла на старте стадии плей-офф.  (rus.)". www.azerisport.com. 2017-08-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 sentyabr 2016.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • "Azərbaycan Kamandan Oxatma Federasiyası". Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: [25 cilddə]. II cild (10 000 nüs.). Bakı: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzi. baş red. M. K. Kərimov. 2010. səh. 526. ISBN 978-9952-441-05-5.