Böyük Britaniya parlamenti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
'
'
Böyük Britaniya parlamenti
[[]]

Somerset Herald Badge.svg

Houses.of.parliament.overall.arp.jpg

Parlament sistemi İkipalatalı

Palatalar

Böyük Britaniya Lordlar palatası

--- pariyasından Frances D'Souza

Böyük Britaniya İcmalar palatası

--- partiyasından Con Berkou

Deputatlar 1436
Yaranma tarixi 1801
Veb-sayt http://www.parliament.uk/

Böyük Britaniyada qanunvericilik hakimiyyəti parlamentə məxsusdur. Parlament 3 hissədən ibarətdir: dövlət başçısı (monarx), lordlar palatası və icmalar palatası. Bu onunla əlaqədardır ki, qanun layihəsi hər iki palata tərəfidən qəbul edildikdən və monarx tərəfindən təsdiq edildikdən sonra qüvvəyə minir.

Qanun layihəsinin (billin) istənilən palataya təqdim edilə bilməsinə baxmayaraq, təcrübədə onlar əvvəlcə icmalar palatasında baxılır və yalnız bundan sonra lordlar palatsına göndərilir. ABŞ-dan fərqli olaraq, dövlət başçısı (monarx) qanunvericilik təşəbbüsü hüququna malikdir, lakin qanun layihələrinin böyük əksəriyyəti (Böyük Britaniyada 95%) hökumətin təşəbbüsü ilə qəbul edilir. Parlament üzvlərinin irəli sürdükləri qanun layihələrinin müzakirə edilməsi üçün həftədə yalnız 1 gün ayrılır. Qanun layihəsinə 3 oxunuşda baxılır. Lakin ABŞ-dan fərqli olaraq, 1-ci oxunuşda palatanın klerki yalnız layihənin adını oxuyur, 2-ci oxunuşda isə qanun layihəsinin əsas müddəaları müzakirə edilir. Bundan sonra layihə parlament komitələrindən birinə, bəzən isə bir-birinə çox yaxın olan bir neçə komitəyə verilir. Komitədə layihənin düzəlişlər edilməklə maddə-maddə müzakirəsi və səsvermə keçirilir. Komitədən qaytarıldıqdan sonra palatada 2-ci oxunuş davam edir. Bu zaman qəbul olunan düzəliş əlavə edilə bilər. Bu mərhələdə fəal iş aparılır: müxtəlif partiyaları təmsil edən komitə üzvlərinin mövqeləri razılaşdırılır, mühüm qanun layihələri üzrə ekspert rəyləri hazırlanır və s. Spiker çıxışların ixtisar edilməsi üçün müxtəlif üsullardan istifadə edir: "gilyotin" - çıxışların müəyyən saatda kəsilməsi, "kenquru" - spiker yalnız bəzi düzəlişləri seçir və səsə qoyur və s. Spiker geniş səlahiyyətərə malikdir. 3-cü oxunuş ümumi diskusiya şəklində olur. Lehinə və ya əlverişli təkliflər səslənir və ya spiker səsə qoyur. Diskusiya üçün 40 üzv kifayətdir. Lakin qəbul edilməsi üçün tam tərkibin əksəriyyəti zəruridir. Layihə lordlar palatasına gedir və analoji prosedura həyata keçirilir. Xalqın təmsilçiliyi zəruri hesab olunduğu vergi sahəsi olduğundan - maliyyə qanunvericiliyi icmalar palatasına aiddir. Xalqın təmsilçisi aşağı palata idi. Büdcə haqqında qanun ilkin olaraq aşağı palata tərəfindən qəbul edilir. Deputatların bu haqda düzəlişi yalnız müvafiq nazir vasitəsilə həyata keçirilir. Büdcə haqda qanun barəsində palatanın səlahiyyətləri məhdud idi. Büdcə haqda aşağı palatada müzakirə edildikdən sonra 1 ay müddətində yuxarı palata tərəfindən qəbul edilməlidir. Cavab gəlməsə qanun onun razılığı olmadan qüvvəyə minir. İcmalar palatası idarəetmə və hökumətə nəzarət edir. ABŞ-dan fərqli olaraq parlament və hökumət eyni partiyaya mənsub olur. Həmin partiyanın lideri parlamentdə üstün olan fraksiyanın lideri və baş naziri olur. Parlamentin fəaliyyətini hökumət istiqamətləndirir.

Hökumət Parlament qarşısında məsuliyyət daşıyır. İcmalar Palatası baş nazirin istefasını tələb edə bilər. Nazirin nöqsan və ya qeyri-etik davranışına görə baş nazir qərar qəbul edə bilər. "Hökumət bəyan edir əgər bill qəbul edilməsə, onda o istefaya gedəcək". Hökumət bu üsulla icmalar palatasına təzyiq göstərir (XX əsrdə 2 dəfə müşahidə olunub).

İcmalar palatsının ən çox istifadə olunan nəzarət forması baş nazir və nazirə verilən suallardır. ( Baş nazirə həftədə 1 dəfə, nazirlərə isə həftədə 4 dəfə 40-50 dəqiqə "suallar saatı" ). İclasda 20-25 şifahi və ya yazılı sual verilir. Nazir onlardan 8-9-a cavab verə bilir. O ictimai təhlükəsizliyə, kommersiya sirrinə aid və şəxsi suallara cavab verməkdən imtina edə bilər. Lakin, sual qeyri-etik davranışa aiddirsə və heç bir ləkələyici xarakter daşımırsa o, cavab verməyə borcludur.

İcmalar palatası[redaktə]

İcmalar palatsı 651 üzvdən ibarətdir. O birmandatlı dairələr üzrə nisbi çoxluqlu majoritar sistem əsasında seçilir. Deputatlar indemnitetə (çıxışa görə təqsirsizlik) və yalnız sessiya dövründə, habelə sessiyaya qədər və ondan 40 gün müddətində məhdud immunitetə malikdir.

Lordlar palatası[redaktə]

Lordlar palatasının tərkibi və üzvlərinin sayı dəyişkəndir. Bu palata əsasən irsi əlamət üzrə təşkil olunur. Böyük Britaniyada İcmalar palatasında dəfələrlə lordlar palatasının lğv edilməsi və ya onun yenidən təşkil olunması haqda məslə qaldırılmış, lakin hər dəfə müvəffəqiyyətsiz olmuşdur.

Mənbə[redaktə]

  • "XARİCİ ÖLKƏLƏRİN DÖVLƏT VƏ HÜQUQ TARİXİ" Polis Akademiyası.
  • "Mühazirələr toplusu" Polis Akademiyası
  • "Xarici Ölkələrin Konstitusiya Hüququ" Çirkin. 2000
  • "Müasir Ölkələrin Dövlət və Hüquq Tarixi" M.Məlikova, E.Nəbiyev