Böyük Britaniya parlamenti

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Böyük Britaniya parlamenti
ing. Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
Növü
Növü ikipalatalı parlament
Palatalar Lordlar palatası
İcmalar palatası
İdarə heyəti
Lord-spiker Lord Fouler, Mühafizəkarlar partiyası
1 sentyabr 2016 tarixindən
Spiker Con Berkou, Mühafizəkarlar partiyası
22 iyun 2009 tarixindən
Quruluşu
Üzvlərin sayı 800 per + 650 deputat
Lordlar palatasının quruluşu
Lordlar palatası Fraksiyalar
  •      Mühafizəkarlar partiyası (258)
  •      Demokratik Həmkarlar partiyası (3)
  •      Leyboristlər partiyası (201)
  •      Liberal-demokratlar (102)
  •      Ruhani lordlar (25)
  •      Müstəqillik partiyası (3)
  •      Olster Həmkarlar partiyası (2)
  •      Uels partiyası (1)
  •      Baron Stivens (1)
  •      Baron Stoddert (1)
  •      Baron Ruker (1)
  •      Barones Tonqe (1)
  •      Lord Rennard (1)
  •      Krossbençerlər (175)
  •      Partiyasızlar (30)
İcmalar palatasının quruluşu
İcmalar palatası fraksiyalar
İcmalar palatası Sonuncu seçkilər 8 iyun 2017
Məclis zalı
Parlament binası
Sayt
www.parliament.uk
Commons-logo.svg Böyük Britaniya parlamenti Vikianbarda

Böyük Britaniyada qanunvericilik hakimiyyəti parlamentə məxsusdur. Parlament 3 hissədən ibarətdir: dövlət başçısı (monarx), lordlar palatası və icmalar palatası. Bu onunla əlaqədardır ki, qanun layihəsi hər iki palata tərəfidən qəbul edildikdən və monarx tərəfindən təsdiq edildikdən sonra qüvvəyə minir.

Qanun layihəsinin (billin) istənilən palataya təqdim edilə bilməsinə baxmayaraq, təcrübədə onlar əvvəlcə icmalar palatasında baxılır və yalnız bundan sonra lordlar palatsına göndərilir. ABŞ-dan fərqli olaraq, dövlət başçısı (monarx) qanunvericilik təşəbbüsü hüququna malikdir, lakin qanun layihələrinin böyük əksəriyyəti (Böyük Britaniyada 95%) hökumətin təşəbbüsü ilə qəbul edilir. Parlament üzvlərinin irəli sürdükləri qanun layihələrinin müzakirə edilməsi üçün həftədə yalnız 1 gün ayrılır. Qanun layihəsinə 3 oxunuşda baxılır. Lakin ABŞ-dan fərqli olaraq, 1-ci oxunuşda palatanın klerki yalnız layihənin adını oxuyur, 2-ci oxunuşda isə qanun layihəsinin əsas müddəaları müzakirə edilir. Bundan sonra layihə parlament komitələrindən birinə, bəzən isə bir-birinə çox yaxın olan bir neçə komitəyə verilir. Komitədə layihənin düzəlişlər edilməklə maddə-maddə müzakirəsi və səsvermə keçirilir. Komitədən qaytarıldıqdan sonra palatada 2-ci oxunuş davam edir. Bu zaman qəbul olunan düzəliş əlavə edilə bilər. Bu mərhələdə fəal iş aparılır: müxtəlif partiyaları təmsil edən komitə üzvlərinin mövqeləri razılaşdırılır, mühüm qanun layihələri üzrə ekspert rəyləri hazırlanır və s. Spiker çıxışların ixtisar edilməsi üçün müxtəlif üsullardan istifadə edir: "gilyotin" - çıxışların müəyyən saatda kəsilməsi, "kenquru" - spiker yalnız bəzi düzəlişləri seçir və səsə qoyur və s. Spiker geniş səlahiyyətərə malikdir. 3-cü oxunuş ümumi diskusiya şəklində olur. Lehinə və ya əlverişli təkliflər səslənir və ya spiker səsə qoyur. Diskusiya üçün 40 üzv kifayətdir. Lakin qəbul edilməsi üçün tam tərkibin əksəriyyəti zəruridir. Layihə lordlar palatasına gedir və analoji prosedura həyata keçirilir. Xalqın təmsilçiliyi zəruri hesab olunduğu vergi sahəsi olduğundan - maliyyə qanunvericiliyi icmalar palatasına aiddir. Xalqın təmsilçisi aşağı palata idi. Büdcə haqqında qanun ilkin olaraq aşağı palata tərəfindən qəbul edilir. Deputatların bu haqda düzəlişi yalnız müvafiq nazir vasitəsilə həyata keçirilir. Büdcə haqda qanun barəsində palatanın səlahiyyətləri məhdud idi. Büdcə haqda aşağı palatada müzakirə edildikdən sonra 1 ay müddətində yuxarı palata tərəfindən qəbul edilməlidir. Cavab gəlməsə qanun onun razılığı olmadan qüvvəyə minir. İcmalar palatası idarəetmə və hökumətə nəzarət edir. ABŞ-dan fərqli olaraq parlament və hökumət eyni partiyaya mənsub olur. Həmin partiyanın lideri parlamentdə üstün olan fraksiyanın lideri və baş naziri olur. Parlamentin fəaliyyətini hökumət istiqamətləndirir.

Hökumət Parlament qarşısında məsuliyyət daşıyır. İcmalar Palatası baş nazirin istefasını tələb edə bilər. Nazirin nöqsan və ya qeyri-etik davranışına görə baş nazir qərar qəbul edə bilər. "Hökumət bəyan edir əgər bill qəbul edilməsə, onda o istefaya gedəcək". Hökumət bu üsulla icmalar palatasına təzyiq göstərir (XX əsrdə 2 dəfə müşahidə olunub).

İcmalar palatsının ən çox istifadə olunan nəzarət forması baş nazir və nazirə verilən suallardır. ( Baş nazirə həftədə 1 dəfə, nazirlərə isə həftədə 4 dəfə 40-50 dəqiqə "suallar saatı" ). İclasda 20-25 şifahi və ya yazılı sual verilir. Nazir onlardan 8-9-a cavab verə bilir. O ictimai təhlükəsizliyə, kommersiya sirrinə aid və şəxsi suallara cavab verməkdən imtina edə bilər. Lakin, sual qeyri-etik davranışa aiddirsə və heç bir ləkələyici xarakter daşımırsa o, cavab verməyə borcludur.

İcmalar palatası[redaktə | əsas redaktə]

İcmalar palatsı 651 üzvdən ibarətdir. O birmandatlı dairələr üzrə nisbi çoxluqlu majoritar sistem əsasında seçilir. Deputatlar indemnitetə (çıxışa görə təqsirsizlik) və yalnız sessiya dövründə, habelə sessiyaya qədər və ondan 40 gün müddətində məhdud immunitetə malikdir.

Lordlar palatası[redaktə | əsas redaktə]

Lordlar palatasının tərkibi və üzvlərinin sayı dəyişkəndir. Bu palata əsasən irsi əlamət üzrə təşkil olunur. Böyük Britaniyada İcmalar palatasında dəfələrlə lordlar palatasının lğv edilməsi və ya onun yenidən təşkil olunması haqda məslə qaldırılmış, lakin hər dəfə müvəffəqiyyətsiz olmuşdur.

Böyük Britaniya Parlamentinin fərqləndirici xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Böyük Britaniya Parlamentinin özünəməxsus xüsusiyyətləri var:

  • Hər çərşənbə günü 30 dəqiqə müddətində Baş Nazirin Sual Vaxtı olur. Suallar istənilən mövzuda ola bilər;
  • Mətbuat daim iştirak edir və istənilən vaxt çəkiliş edilə bilər;
  • İcmalar Palatasında debatlar müəyyən qaydalara əsasən aparılır. Çıxış edənlər öz rəylərini bir-birlərinə yox, Spikerə ünvanlayırlar. Temparatur yüksələrsə, spiker debatı nəzarətdə saxlamaq üçün müdaxilə edir. Parlament üzvü çıxışına bitirdikdən sonra növbəti çıxışı kimin edəcəyinə Spiker qərar verir. Çıxış etmək istəyən Parlament Üzvü Spikerin diqqətini cəlb etmək üçün ayağa qalxır. Əslində, bu o qədər də vacib deyil. Çünki Spiker kimin danışmaq istədiyini təxminən bilir. Parlament Üzvləri tribunadan yox yerlərindən çıxış edirlər. Parlament Üzvləri adətən, çıxışlarını oxumurlar. Ancaq yaddaşlarını təzələmək üçün kiçik qeydlərə nəzər salmaq olar.
  • Çıxış edən Parlament Üzvü digərinə müraciət etmək istəyirsə, onun adını çəkməməlidir. Əvəzində isə Parlament Üzvünün təmsil etdiyi seçki dairəsinin adını qeyd etməklə ona müraciət etməlidir.
  • Müzakirə və debatlar əsasən, aqressiv xarakter daşıyır. Bu palataların formasında da özünü göstərir. Həm Lordlar Palatası, həm də İcmalar Palatasının yerləşdiyi palatalar dördbucaqlı şəklindədir.


Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • "XARİCİ ÖLKƏLƏRİN DÖVLƏT VƏ HÜQUQ TARİXİ" Polis Akademiyası.
  • "Mühazirələr toplusu" Polis Akademiyası
  • "Xarici Ölkələrin Konstitusiya Hüququ" Çirkin. 2000
  • "Müasir Ölkələrin Dövlət və Hüquq Tarixi" M.Məlikova, E.Nəbiyev
  • [1]
  • "A Brief History of British Kings and Queens: British Royal History from Alfred the Great to the Present" (The Brief History) by Mike Ashley