Böyük xallı qartal

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Böyük xallı qartal
Greater spotted eagle.jpg
Elmi təsnifat
XƏTA: taksonomik şablon yoxdur{{Clanga}}, taksonun sistematikasını təsvir etməlidir Clanga.
???:
Böyük xallı qartal
Beynəlxalq elmi adı

Böyük xallı qartal və ya Çığırğan qartalça (lat. Clanga clanga) — qartal cinsinə aid quş növü.

Great spotted Eagle I IMG 8362.jpg

Statusu[redaktə | mənbəni redaktə et]

Nadirdir.

Kateqoriyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

(VU). Mənfi təsirlərə həssasdır.

Genefond əhəmiyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Cinsin 5 növündən biridir.

Qısa təsviri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bozqır (çöl) qartalından az kiçikdir. Səsi bərk çıxır–“kiyak-kiyak”. Rəngi qara-qonurdur [4][5].

Yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

AvropaAsiyada yayılıb [5]. Azərbaycanda miqrasiya vaxtında olur, düzənlikdə tək-tək qışlayır [4][6][7]

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mart-apreldə və bir də sentyabrda dağda və düzəndə görünür [8]. Seyrək hündür ağac olan sahələri xoşlayır. Azərbaycanda miqrant populyasiyası qurbağa, kərtənkələ, siçanabənzər gəmiricilər və quşlar ilə yemlənir [9]. Lakin yediyi quşların çoxu ovçular tərəfindən yaralanmış olanlardır [5].

Sayı[redaktə | mənbəni redaktə et]

XX əsrin axırına qədər adi saylı [10][11], sonralar isə nadir olub [4][7][8]. Qışlamasını təsdiq edən müşahidə yoxdur [12]. Son 10 ildə qışlamasını heç kim görməyib [8]. Miqrasiya dövründə isə 2000-ci ildə cəmi 46 quş qeyd edilib [12]. Son 10 ildə 30 quşdan çox olmayıb [8], yəni 35 % azalıb.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Azərbaycandan keçən populyasiyanın sayı Xəzər dənizindən şimala tərəf yerləşən ərazidən (Rusiya) asılıdır. Azərbaycanda miqrasiya dövründə olarkən zərərli hesab edilib ovlanması da nadir olmasına rəvac verib [12].

Əhali üçün əhəmiyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Siçan yeməsi faydalıdır. Sanitar əhəmiyyəti də var.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ovlanması qadağandır. Bioloji müxtəlifliyin saxlanılması prinsipinə əsasən, CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxil edilib. Beynəlxalq miqyasda qorunur.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Əhaliyə tanıdılması və qorunmasının vacibliyinin əhaliyə geniş izah edilməsi.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
  2. IOC World Bird List Version 6.4. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.4
  3. IOC World Bird List Version 7.1. 2017. doi:10.14344/IOC.ML.7.1
  4. 1 2 3 Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Azərbaycanın quşları. Bakı, “Çaşıoğlu”, 2005, s. 142;
  5. 1 2 3 Дементьев Г.П., Гладков Н.А. (ред.). Птицы Советского Союза. М.Л., “Советская наука”, 1951, том I, с. 284-287;
  6. Əbdürrəhmanov Y.Ə., Mustafayev Q.T. (red.). Azərbaycan faunası. VI cild. Quşlar (Non passeriformes). Bakı, “Elm”, 1977, s. 156-157;
  7. 1 2 Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. və b. Quşlar sinfi-Aves // Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild. Onurğalılar. Bakı, “Elm”, 2004, s. 289;
  8. 1 2 3 4 Mustafayev Q.T.,Sadıqova N.A. və b. Azərbaycanın qızılquşkimiləri və Qırmızı kitab // “Biologiyada elmi nailiyyətlər” mövzusunda Respub. elmi konf. mat-rı., Bakı, BDU, 2009, s. 290-292;
  9. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. Lənkəran-Talış bölgəsində nadir və nəsli kəsilmək qorxusu olan quşlar // Zoologiya İnstitutunun əsərlər toplusu (Musayev-85). Bakı, “Elm”, 2006, s. 80-82;
  10. Исаков Ю.А., Воробьев К.А. Обзор зимовок и пролета птиц на Южном Каспии // Тр. Всесоюзн. орнитол. Заповедника Гасан-Кули, вып. 1, 1940, с. 99;
  11. Радде Г. Орнитологическая фауна Кавказа. Тифлис, изд-во Кав-казского музея, 1884, с. 66-67; 10. Сатунин К.А. Материалы к по-знанию птиц Кавказского края // Изв. Кавказск. отд. РГО, Тифлис, 1907, с. 119.
  12. 1 2 3 Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Təbiətdə quşların yemlənmə qaydalarına görə yaranan qrupları // XXI əsrdə “Biologiyanın aktual prob-lemləri” mövzusunda Respublika elmi konf. mat - rı., Bakı, BDU, 2010, s. 126 - 132;

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. Quşların qorunması (monoqrafiya). Bakı, "Elm", 2012, 255 s.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]