Balqabaq

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Balqabaq
Cucurbita
Cucurbita 2011 G1.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Dillenid
Sıra:Balqabaqçiçəklilər
Fəsilə:Balqabaqkimilər
Növ: Balqabaq
Elmi adı
Cucurbita L. (1753)
Sinonimlər
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 
TPL 

Balqabaq (lat. Cucurbita) — balqabaqçiçəklilər sırasının balqabaqkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Təbii yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Botaniki təsviri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Balqabağın dünyada 700-ə qədər növü vardır. Aşxana sortlu balqabaqlar dadlı və xoş ətirlidir. Tərkibində orta hesabla ətli hissədə 91,85% su, 0,95% sellüloza, 0,55% kül, 0,8% azotlu maddə, 0,1% yağ vardır. Qabıq hissəsində isə sellülozanın miqdarı 3,3%-dir. Yetişmiş balqabaqda şəkərin miqdarı orta hesabla 8%-dir. Vitaminlərdən 5-8 mq% C, 12 mq%-ə qədər karotin olur. Toxumunun tərkibində 40% yağ, 28% zülal vardır. Ümumi çəkisinin 75%-ni yeməli hissə təşkil edir. Geniş yayılmış sortlarından boz rəngli Volqa sortu orta gecyetişəndir. İri, yumru-yastı formada və açıq boz rəngdədir. Saxlanılma və daşınma üçün çox əlverişlidir. Sarı ətli hissəsi şirindir.

Mozoleyev sortu çox yayılmış sortlardandır. Orta gecyetişəndir. Yumurtavari və ya uzunsov, rəngi sarıdır. Üzəri tünd yaşıl cizgilidir, orta irilikdədir. Ətli hissəsi dadlı, solğun çəhrayı rəngdədir.

Ukrayna sortu çoxmeyvəli, zəif qabırğalıdır. Çəhrayı rəngdədir. Ətli hissəsi xırçıldayan çəhrayı rəngdə olur. Perexvatka-69 muskat ətirli və gecyetişən sortdur. Orta irilikdə və silindrik formada olub, ətli hissəsi dənəli, xırçıldayan və çəhrayı rəngdədir. Tərkibində 12 mq% karotin və C vitamini vardır. Biryuçekut, Başkir, Çərkəz, Altay sortları da var. Azərbaycanda Palov-Kadu-268, Perexvatka-69 və yerli balqabaq sortları yetişdirilir. Standart üzrə balqabaq təmiz, təzə, yetişmə dərəcəsinə görə birnövlü, sağlam, rəngi və forması təsərrüfat-botaniki sortuna müvafiq, bütöv saplaqlı olmalıdır. Balqabağın ən böyük en kəsiyinin diametri uzunsov formalılarda 12 smdən, yastı və dairəvi formalılarda isə 15 sm-dən az olmamalıdır.

Növləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ekologiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Azərbaycanda yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Balqabaq Azərbaycanda "qabaq", "kudu", "boranı" kimi də tanınır. 3 növü Azərbaycanda daha geniş becərilir.

İstifadəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Balqabaqdan aşxanada və yem üçün istifadə edilir. Balqabağın aşxana sortlarından sup, yağlı və südlü püre, marinad hazırlanır və qızardılır. Bundan həmçinin vitamin preparatları, şirniyyat sənayesində sukat və müxtəlif içliklər hazırlanır. Vitamin preparatı üçün ətli hissəsi sarı olanlar daha əlverişlidir. Balqabaq yumşaldıcı xassəyə malikdir. Sidikqovucu və tərqovucudur. Susuzluğu aradan qaldırır. Bişmiş balqabaq qızdırma və öskürəkdə effektli təsirə malikdir. Balqabaq mürəbbəsi beyin fəaliyyətini qüvvətləndirir. Balqabaq tumu yuxusuzluq hallarında yaxşı təsirə malikdir.

Balqabaq xalq təbabətində[redaktə | mənbəni redaktə et]

Balla balqabağın qarışığı xalq təbabətində ən tanınmış müalicəvi vasitələrdən biridir. Bu qarışıq həqiqətən çox güclü müalicəvi təsirə malikdir.

Bu qarışığın müxtəlif hazırlanma üsulları var - bal balqabaq şirəsi ilə qarışdırılır və ya balqabağın əti sobada bişirilir, əzilir və balla qarışdırılır. Lakin ən faydalı qarışıq hazırlamaq üçün təqdim etdiyimi tanınmış qədim reseptdən istifadə edin. İri balqabağı götürüb yuxarısını kəsin və qaşıqla tumları çıxardın ki, oyuq alınsın. Bu oyuğa ortasına qədər duru bal tökün, kəsilmiş yuxarı hissəsini üzərinə qoyun (qapaq kimi), qıraqları xəmirlə "yapışdırın". Balqabağı 10 gün ərzində soyuq yerdə saxlayın. Daha sonra balqabağı "açın", alınmış şirəni şüşə bankaya tökün və soyuducuda saxlayın. Qarışığı gündə 2 dəfə yeməkdən 30-40 dəqiqə əvvəl 1 x.q. olmaqla qəbul etmək lazımdır.

Balla balqabağın faydaları:

- qanazlığı zamanı çox faydalıdır, qanın tərkibini yaxşılaşdırır,

- orqanizmi möhkəmləndirir, immun sisteminin fəaliyyətini yaxşıalşdırır,

- orqanizmi şlaklar və toksinlərdən təmizləyir,

- bağırsaqların fəaliyyətini yaxşılaşdırır, qəbizliklə mübarizə etməyə kömək edir,

- qaraciyər üçün olduqca faydalıdır,

- böyrəkləri, sidik kisəsini, sidik yolları təmizləyir,

- sakitləşdirir, stressi azaldır, yuxunu tənzimləyir,

Sizdə qastrit, mədə xorası və s. kimi mədə-bağırsaq sistemi xəstəlikləri varsa, balqabağı sobada bişirin, əzin və sonra balla qarışdırın.

Balqabaq tumunun faydaları[redaktə | mənbəni redaktə et]

Gündə 30 qr balqabaq tumu yeməklə siz gündəlik maqniy, triptofan, marqans, fosfor və sigər elementlərin normasının yarısını almış olursuz. Ona görə diyetoloq və həkimlər uşaqdan böyüyə hər kəsə hər gün balqabaq tumu yeməyi məsləhət görür.

Əgər siz kökəlməyə meyilli deyilsinizsə və çəkiniz 90 kq-nı keçməyibsə, hər gün 50-100 qr çiy balqabaq tumu yeyə bilərsiniz.

- Bağırsaqları təmizləyir, nəcisi normallaşdırır, metobolizmi sürətləndirir;

- Zülalla zəngin olduğu üçün əzələ kütləsini artırır;

- Şirniyyatı əvəz edə bilər;

- Yorğunluq, əsəb, gərginliyi azaldır, yuxunu tənzimləyir;

- Depressiyaya qarşıdır, əhvalı yüksəldir, emosional psixoloji durumu yaxşılaşdırır, insan günboyu gümrah olur;

- Yaddaşı aktivləşdirir, baş beyin funksiyalarını yaxşılaşdırır;

- İmmuniteti möhkəmləndirir, təbii immun modulyatordur. Bakteriya və virusları T limfositləri artıraraq zərərsizləşdirir;

- Mədə-bağırsaq köpü, spazm, qəbizliyi aradan qaldırır;

- Ödemi, şişkinliyi götürür, ürək, böyrək, qaraciyər xəstəliklərində təbii mayeqovucudur. Bədəni kalium, kalsium, maqniylə təmin edir;

- Təzyiqi normallaşdırır, arteriyaların keçiriciliyini artırır, fol turşusu verir;

- Ürək əzələsini qüvvətləndirir, ritmi düzəldir;

- Anemiya, qanazlığı ilə mübarizə aparır;

- Sümükləri möhkəmləndirir, tərkibindəki sink, kalsium, fosfor sümük toxumalarını qoruyur;

- Prostatit və adenomaya qarşıdır;

- Dırnaq, saç və dərini sağlamlaşdırır, çünki tərkibində A, E, C vitaminləri var;

- Süd vəzi və prostat xərçəngi riskini azaldır;

- Qanda şəkəri tənzimləyir;

- Bağırsaq qurdu, parazitlərini tökür;

- Hamiləlik toksikozu, ürəkbulanmada yeyilir;

- Bədəndə iltihabı azaldır.

Quranda[redaktə | mənbəni redaktə et]

"Quran"da balqabaq haqqında belə bir ifadə var:

"Üzərinə qabaq cinsindən bir ağac bitirdik."[1]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

1.Saglamolun.Az Xalq təbabəti 31.10.2016 22208

2. Axar.az saytı Ana səhifə Sağlıq 2021.12.01 / 02:04

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]